Zorg

Geen operatie zonder narcose. Wat is narcose?

Het blijft een forse ingreep in het menselijk lichaam, maar zonder narcose geen operatie. Een volledige verdoving kan op zichzelf geen kwaad maar er is altijd een klein risico dat het fout gaat. Al wordt dat risico de laatste jaren wel steeds kleiner, dankzij veel onderzoek.
Narcose

Hoe werkt narcose? Foto: NDC Mediagroep

Wat is narcose?

Narcose is geen gewone slaap. De verdoving is zo sterk dat ook normale lichaamsfuncties zoals het ademen niet vanzelf meer werken. Tijdens de narcose neemt de anesthesioloog, de verdovingsarts, met behulp van allerlei apparatuur dat soort lichaamsfuncties over. De patiënt gaat aan de beademing. Een clip op de vinger meet hoeveel zuurstof er in het bloed zit. Elektrodes op de borst controleren de hartfunctie, een band om de arm de bloeddruk. Tegenwoordig kan de anesthesioloog zelfs vanuit de slokdarm met een echo-apparaatje naar het hart kijken. En met een elektrodensticker op het voorhoofd ziet de anesthesist of de patiënt diep genoeg slaapt en niet per ongeluk wakker wordt.

Narcose vroeger

Dat was in het verleden wel even anders. Tot ruim honderd jaar geleden werd er nauwelijks geopereerd. Veel te pijnlijk en riskant. Toen werd in de negentiende eeuw het gebruik van ether, chloroform en lachgas ontdekt. Met de juiste hoeveelheid raakt de patiënt compleet verdoofd zodat de chirurg rustig kan opereren.
Ether, lachgas en chloroform zijn allang vervangen door handiger middelen en de anesthesiologen, verdovingsartsen, zijn sinds de Tweede Wereldoorlog steeds beter in staat de patiënt veilig te verdoven. “Maar het blijft zoeken naar de juiste balans”, zegt anesthesioloog Götz Wietasch. “Je dient toch stoffen aan iemand toe die in principe dodelijk kunnen zijn. Net iets te weinig, en ze worden wakker tijdens de operatie. Net iets te veel en ze kunnen overlijden.”

Waar bestaat narcose uit?

Een narcose bestaat altijd uit twee middelen. Een slaapmiddel om te zorgen dat de patiënt onder zeil gaat. En pijnstillers om te voorkomen dat de patiënt door de pijn wakker wordt. Hoeveel, en welke middelen precies, dat is de kunst van de anesthesie. Het voorwerk is dan ook cruciaal voor anesthesiologen. Ruim voor de operatie spreekt de verdovingsarts de patiënt en doet hij een medisch onderzoek om precies in te kunnen schatten hoe zwaar de narcose moet zijn.
Kinderen krijgen soms nog een slaapgas toegediend met een mondkapje, vaak het middel sevofluraan. Bij de meeste volwassen patiënten gaat het met een infuus en is het middel propofol het meest gangbaar. Propofol is een witte vloeistof en berucht geworden omdat Michael Jackson eraan is dood gegaan. Maar die gebruikte het dan ook niet alleen voor een narcose en het werd niet toegediend door een anesthesioloog.
Naast het slaapmiddel krijgen patiënten een opiaat, afgeleid van morfine, toegediend. Dat zorgt ervoor dat de hersenen minder pijnprikkels krijgen zodat de chirurg rustig zijn werk kan doen. Voor sommige operaties wordt er dan nog een spierverslapper toegediend, om te zorgen dat de spieren zich ontspannen.

De taakverdeling in operatiekamer

In de operatiekamer is er een strikte taakverdeling.  De chirurg houdt zich bezig met het snijden en opereren zelf. De anesthesioloog, altijd samen met een anethesiemedewerker, bevindt zich bij het hoofd van de patiënt. Vaak hangt er een gordijn tussen beide teams. De anesthesist aan de bovenkant heeft maar één doel. “De patiënt veilig door de operatie te halen”, zegt Wietasch.
Met allerlei beeldschermen en apparaten houdt de anesthesioloog alle lichaamsfuncties in de gaten. “Als een soort piloot in het vliegtuig”, zo vergelijkt anesthesioloog Michel Struys. “Als alles goed gaat, kan het zeg maar op de automatische piloot. Maar als er iets verandert, moeten wij bijsturen en een nieuwe balans zien te vinden.”
Zo zijn er patiënten die moeilijk in slaap te krijgen zijn, doordat ze erg gespannen zijn. Als ze dan eindelijk toch slapen, werken de stresshormonen nog even door. “Maar na een tijdje vallen die stresshormonen stil en moet de anesthesioloog snel alle functies bijsturen om het lichaam weer in goede balans te krijgen”, verklaart Struys.
narcose operatie

Operatiekamer ( Foto: NDC Mediagroep / Ida Heslinga)

Is narcose schadelijk?

Een narcose op zichzelf is niet schadelijk, zo blijkt uit allerlei onderzoek. Er is geen enkel bewijs dat een narcose schadelijker is dan een plaatselijke verdoving. Maar dan hebben we het over gezonde mensen. Patiënten die erg zwak zijn, bijvoorbeeld erg oud en lijdend aan meerdere ziektes tegelijk, kunnen alleen al van de narcose een flinke tik krijgen.
Bij gezonde mensen is het risico om aan een narcose te overlijden de laatste jaren gedaald van één op de duizend naar één op de honderdduizend.
Maar bij zwakke, ernstig zieke patiënten van boven de tachtig jaar is er toch al snel een kans van een op de tien dat iemand aan een operatie overlijdt.

Wakker zijn ondanks narcose

De ultieme nachtmerrie voor de patiënt is zogeheten awareness. Iemand is uiterlijk in slaap, kan zich niet bewegen om de artsen te waarschuwen, maar is in werkelijkheid toch wakker en voelt alles wat er met hem gebeurt. Een uitzondering die toch best vaak voorkomt, een op de duizend keer. In het UMCG doet het team van professor Michel Struys onderzoek naar awareness. Iedere patiënt krijgt een elektrodensticker op zijn voorhoofd om zijn hersenfunctie te meten.
“Je hebt verschillende vormen van awareness, van een heel licht soort bewustzijn of gewoon een droom, tot het echt wakker zijn tijdens de operatie”, zegt Struys.
Sinds 2004 is het gelukt het aantal keren dat patiënten last hadden van awareness fors te laten dalen, met zo’n 80 procent. “Maar we zijn er nog niet. We meten het nu met een sticker op het voorhoofd. Maar er is natuurlijk ook hersenactiviteit in het achterhoofd. We zoeken nog naar een methode om dat ook te meten, zonder dat de patiënt tijdens een operatie een hele hoofdkap op hoeft, wat in praktijk lastig zal zijn.”
Door Arend van Wijngaarden, redacteur Dagblad van het Noorden
Carina Twerda Carina Twerda is sinds 2013 redacteur bij Gezondheid & Co. Gezondheid & Co wordt uitgegeven door uitgever NDC Mediagroep. Uitgever van Dagblad van het Noorden, Leeuwarder Courant en 35 weekbladen in de provincies Groningen, Drenthe, Friesland en Flevoland. Contact Mail Tweet Berichten 3325 Alle berichten van

Reageer

Ga het gesprek aan ( reacties)

Meest gelezen artikelen

Meer laden

Gerelateerde artikelen

Meer laden

Uitgelicht