Geen operatie zonder narcose. Wat is narcose?

Het blijft een forse ingreep in het menselijk lichaam, maar zonder narcose geen operatie. Een volledige verdoving kan op zichzelf geen kwaad maar er is altijd een klein risico dat het fout gaat. Al wordt dat risico de laatste jaren wel steeds kleiner, dankzij veel onderzoek.
Narcose

Hoe werkt narcose? Foto: NDC Mediagroep

Wat is narcose?

Narcose is geen gewone slaap. De verdoving is zo sterk dat ook normale lichaamsfuncties zoals het ademen niet vanzelf meer werken. Tijdens de narcose neemt de anesthesioloog, de verdovingsarts, met behulp van allerlei apparatuur dat soort lichaamsfuncties over. De patiënt gaat aan de beademing. Een clip op de vinger meet hoeveel zuurstof er in het bloed zit. Elektrodes op de borst controleren de hartfunctie, een band om de arm de bloeddruk. Tegenwoordig kan de anesthesioloog zelfs vanuit de slokdarm met een echo-apparaatje naar het hart kijken. En met een elektrodensticker op het voorhoofd ziet de anesthesist of de patiënt diep genoeg slaapt en niet per ongeluk wakker wordt.

Narcose vroeger

Dat was in het verleden wel even anders. Tot ruim honderd jaar geleden werd er nauwelijks geopereerd. Veel te pijnlijk en riskant. Toen werd in de negentiende eeuw het gebruik van ether, chloroform en lachgas ontdekt. Met de juiste hoeveelheid raakt de patiënt compleet verdoofd zodat de chirurg rustig kan opereren.
Ether, lachgas en chloroform zijn allang vervangen door handiger middelen en de anesthesiologen, verdovingsartsen, zijn sinds de Tweede Wereldoorlog steeds beter in staat de patiënt veilig te verdoven. “Maar het blijft zoeken naar de juiste balans”, zegt anesthesioloog Götz Wietasch. “Je dient toch stoffen aan iemand toe die in principe dodelijk kunnen zijn. Net iets te weinig, en ze worden wakker tijdens de operatie. Net iets te veel en ze kunnen overlijden.”

Waar bestaat narcose uit?

Een narcose bestaat altijd uit twee middelen. Een slaapmiddel om te zorgen dat de patiënt onder zeil gaat. En pijnstillers om te voorkomen dat de patiënt door de pijn wakker wordt. Hoeveel, en welke middelen precies, dat is de kunst van de anesthesie. Het voorwerk is dan ook cruciaal voor anesthesiologen. Ruim voor de operatie spreekt de verdovingsarts de patiënt en doet hij een medisch onderzoek om precies in te kunnen schatten hoe zwaar de narcose moet zijn.
Kinderen krijgen soms nog een slaapgas toegediend met een mondkapje, vaak het middel sevofluraan. Bij de meeste volwassen patiënten gaat het met een infuus en is het middel propofol het meest gangbaar. Propofol is een witte vloeistof en berucht geworden omdat Michael Jackson eraan is dood gegaan. Maar die gebruikte het dan ook niet alleen voor een narcose en het werd niet toegediend door een anesthesioloog.
Naast het slaapmiddel krijgen patiënten een opiaat, afgeleid van morfine, toegediend. Dat zorgt ervoor dat de hersenen minder pijnprikkels krijgen zodat de chirurg rustig zijn werk kan doen. Voor sommige operaties wordt er dan nog een spierverslapper toegediend, om te zorgen dat de spieren zich ontspannen.

De taakverdeling in operatiekamer

In de operatiekamer is er een strikte taakverdeling.  De chirurg houdt zich bezig met het snijden en opereren zelf. De anesthesioloog, altijd samen met een anethesiemedewerker, bevindt zich bij het hoofd van de patiënt. Vaak hangt er een gordijn tussen beide teams. De anesthesist aan de bovenkant heeft maar één doel. “De patiënt veilig door de operatie te halen”, zegt Wietasch.
Met allerlei beeldschermen en apparaten houdt de anesthesioloog alle lichaamsfuncties in de gaten. “Als een soort piloot in het vliegtuig”, zo vergelijkt anesthesioloog Michel Struys. “Als alles goed gaat, kan het zeg maar op de automatische piloot. Maar als er iets verandert, moeten wij bijsturen en een nieuwe balans zien te vinden.”
Zo zijn er patiënten die moeilijk in slaap te krijgen zijn, doordat ze erg gespannen zijn. Als ze dan eindelijk toch slapen, werken de stresshormonen nog even door. “Maar na een tijdje vallen die stresshormonen stil en moet de anesthesioloog snel alle functies bijsturen om het lichaam weer in goede balans te krijgen”, verklaart Struys.
narcose operatie

Operatiekamer ( Foto: NDC Mediagroep / Ida Heslinga)

Is narcose schadelijk?

Een narcose op zichzelf is niet schadelijk, zo blijkt uit allerlei onderzoek. Er is geen enkel bewijs dat een narcose schadelijker is dan een plaatselijke verdoving. Maar dan hebben we het over gezonde mensen. Patiënten die erg zwak zijn, bijvoorbeeld erg oud en lijdend aan meerdere ziektes tegelijk, kunnen alleen al van de narcose een flinke tik krijgen.
Bij gezonde mensen is het risico om aan een narcose te overlijden de laatste jaren gedaald van één op de duizend naar één op de honderdduizend.
Maar bij zwakke, ernstig zieke patiënten van boven de tachtig jaar is er toch al snel een kans van een op de tien dat iemand aan een operatie overlijdt.

Wakker zijn ondanks narcose

De ultieme nachtmerrie voor de patiënt is zogeheten awareness. Iemand is uiterlijk in slaap, kan zich niet bewegen om de artsen te waarschuwen, maar is in werkelijkheid toch wakker en voelt alles wat er met hem gebeurt. Een uitzondering die toch best vaak voorkomt, een op de duizend keer. In het UMCG doet het team van professor Michel Struys onderzoek naar awareness. Iedere patiënt krijgt een elektrodensticker op zijn voorhoofd om zijn hersenfunctie te meten.
“Je hebt verschillende vormen van awareness, van een heel licht soort bewustzijn of gewoon een droom, tot het echt wakker zijn tijdens de operatie”, zegt Struys.
Sinds 2004 is het gelukt het aantal keren dat patiënten last hadden van awareness fors te laten dalen, met zo’n 80 procent. “Maar we zijn er nog niet. We meten het nu met een sticker op het voorhoofd. Maar er is natuurlijk ook hersenactiviteit in het achterhoofd. We zoeken nog naar een methode om dat ook te meten, zonder dat de patiënt tijdens een operatie een hele hoofdkap op hoeft, wat in praktijk lastig zal zijn.”
Door Arend van Wijngaarden, redacteur Dagblad van het Noorden
About Redactie

Gezondheid & Co is een co-productie van de redactie van Dagblad van het Noorden, Leeuwarder Courant en 35 weekbladen in de provincies Groningen, Drenthe, Friesland en Flevoland. Gezondheid & Co wordt uitgegeven door uitgever NDC Mediagroep.

Comments

  1. ik wilde weten hoelang je last kunt hebben van de narcose na de operatie.

  2. Mijn ongerustheid is bijna helemaal weg!

  3. Ben nog tijden ziek geweest van de narcose en vooral na de operatie misselijk, overgeven, en heel raar gevoel in hoofd enz. Ook thuis nog lange tijd duizelig, kreeg van buurvrouw tip veel water te drinken zodat al het gif uit je lichaam gaat.Heb nooit medicijnen geslikt en leef heel gezond misschien dat het daarom meer pakt zon inbreuk op je lichaam.

  4. Mijn vriendin heeft gister alles van haar operatie gevoeld een meegekregen! Ze had dus een awareness. Ze werd gillend en huilend wakker. Nee, het was echt geen droom! Ze is voor gek verklaard door de anesthesist. Ze heeft voor de rest van haar leven een trauma. Ze kan alles navertellen, vooral de pijn was immens en horror. Ze heeft veel bewogen tijdens de operatie, maar tevergeefs deed de anesthesist niets tot weinig. Ook de beademing ging via een klein slangetjes door haar neus… en aangezien ik jarenlang geassisteerd heb bij een kaakchirurg weet ik dat dit hoort via inturbatie.

    Weet iemand of je hier een zaak van kan maken?

    Groeten Rowena.

    • U kunt een klacht indienen bij de Medische Tucht College, mits u het kan aantonen, of enigzins aanemelijk kan maken, eerst zal ik u eens verwijzen naar het bigregister.nl daar moet u eens de namen checken van de behandelende artsen om te kijken of men in het verleden al eens een waarschuwing heeft gehad. Zou dat namelijk het geval zijn staat u al iets sterker, uiteindelijk moet ik u adviseren een advocaat te contacteren en hem/haar dit eens voor te leggen, want als u verhaal klopt moeten toekomstige patienten beschermt worden tegen het onzorgvuldig/onproffesioneel handellen van deze arts, sterkte met het verwerken,

      • In het artikel staat dat beide teams vaak gescheiden zijn, en de anesthesist alleen het hoofd van de patiënt ziet, omdat er een gordijn tussen hing/hangt. Als dan vervolgens de chirurg geen bewegingen ziet die niet te wijten zijn aan de operatie zelf en/of het niet doorgeeft aan de anesthesist kan deze in de veronderstelling zijn dat er niks aan de hand is. Ik wil geen partij kiezen, en geloof de persoon waar het om gaat direct, alleen denk ik even hardop wat een verklaring zou kunnen zijn. Enerzijds snap ik dat ze een gordijn tussen de teams inhangen zodat elk team zich kan focussen op zijn eigen taak, maar anderzijds zou een nadeel zijn, hetgeen wat ik eerder beschreef. (patiënt beweegt, anesthesist ziet het niet, en chirurg geeft niks door of ziet het ook niet).

  5. mijn eigen operatie

  6. Hoe lang kan een awareness?

  7. Het is onzorgvuldig om te stellen ‘Zonder narcose geen operatie’. Er zijn operaties waarvoor andere (regionale) anesthesie wordt gebruikt. Het hoeft niet perse altijd narcose te zijn. Verder vind ik het artikel te veel focussen op gevaren. Niet alleen omdat ze zo weinig voorkomen, maar ook omdat het onnodig angst vergroot. Een uitspraak zoals die van anesthesioloog Wietasch helpt daarbij ook niet: ‘Net iets te weinig, en ze worden wakker tijdens de operatie. Net iets te veel en ze kunnen overlijden.’ Als de marges echt zo smal zouden zijn, dan zouden er andere statistieken zijn. Er zijn heel veel ingebouwde veiligheidsmechanismen en controles. En Michael Jackson in dit verband…, tja. Hoeft niet. Het had wat mij betreft wat informatiever en zakelijker gemogen.

  8. Kan er iets gebeuren aan de agressie van diverse verdoving? Het lijkt mij geen prettig idee om te weten dat je patiënt een hulpverlener slaat omdat hij zo agressief is van de verdoving. Zeker ook als patiënt die al in een mindere positie is.

  9. ik ben in mijn leven4x onder narcose geweest en nooit enige last of bijwerkingen gehad ook geen napijn.

  10. Ik ben de afgelopen vier maanden 3 keer onder narcose geweest. Ik heb nu bijna twee weken na de laatste narcose nog erg veel last van duizeligheid. Ik heb net na de ok wel een beetje morfine gehad. Maar duidelijk is dat ik lichamelijk een tik heb gekregen. Ik vraag me af hoe lang dat kan duren. En wat ik eraan kan doen behalve veel drinken , vitamine C gebruiken.
    Hartelijk dank voor het duidelijke stuk.

  11. Dat ik de borstvergroting over 1,5 week liever niet meer doe :,(

  12. ik ben 2x in 3 weken onder narcose geweest en nergens last van de 2e was gister voor me knie operatie.

  13. Bedankt voor het duidelijke artikel. Ik vind narcose wel eng, omdat je echt van de wereld bent (als je slaapt krijg je nog wel iets mee van de wereld om je heen, bij narcose heb je een gat). Maar ik ben zelf twee keer onder narcose geweest en nergens last van gehad, alleen dat mijn geheugen de eerste dag wat slechter bleek.

Waar denk jij aan na het lezen van dit artikel?


humed foto's

Recovery Rx is Medical Innovation Award Winner

De oplossing voor al uw pijn zonder het gebruik van medicijnen. Recovery Rx ® is … [Lees verder...]

diabetes, zorg, medicijnen

426 medicijnen niet te krijgen in de apotheek. Onder andere medicijnen tegen kanker, parkinson en diabetes.

Het aantal medicijnen dat niet leverbaar is, stijgt explosief: in 2013 was een recordaantal van 426 geneesmiddelen onverkrijgbaar; in 2004 waren dit … Lees meer ...

Tandenpoetsen (foto: NDC Mediagroep)

Kindergebit wordt beter, maar nog steeds veel gaatjes

Vanaf 2005 is de mondgezondheid, uitgedrukt in cariës, onder alle leeftijdsgroepen tot 23 jaar verbeterd, maar een groot deel van de jeugd heeft nog … Lees meer ...

DSC_0307

Haverkoekjes – Gezond recept Iris Venema

Koekjes bakken is natuurlijk hartstikke leuk om te doen. En gelukkig kan dit ook nog eens gezond. Iris Venema zet iedere maandag een gezond recept op … Lees meer ...

hooikoorts

Griepgolf overlapt met hooikoorts

De griepepidemie neemt weer toe in Noord-Nederland. Bovendien steekt ook hooikoorts alweer de kop op door het rustige lenteweer. … Lees meer ...

boterham

De Nederlandse man eet het liefst vlees op zijn boterham

Wat de boer niet kent dat eet hij niet. Herkenbaar? Vooral mannen blijken weinig avontuurlijk als het gaat om variëren tijdens de lunch. Dat wijst … Lees meer ...

SCAN

Pinda / Pinda's

Langer leven met noten en pinda’s

Mensen die minstens 10 gram noten of pinda's per dag eten hebben een lager risico om te sterven aan diverse doodsoorzaken dan mensen die dit niet … Lees meer ...

Jongeren

Friese jongeren bewegen te weinig, drinken te veel en vrijen onveilig

De 12- tot en met 18- jarigen in Fryslân bewegen nog steeds te weinig, drinken te veel en vrijen nog niet altijd veilig. Op het gebied van gezondheid … Lees meer ...

Defensie blijft werken met ziekmakende verf

Defensie blijft voorlopig werken met de giftige verfstof chroom 6. Er zijn simpelweg nog geen goede alternatieven, zegt minister Jeanine Hennis. … Lees meer ...

zonnen, zonnebank, zon, bruin worden, vakantie, kanker, huidkanker,

Bescherm uw huid, voorkom huidkanker

Huidkanker komt steeds vaker voor, op steeds jongere leeftijd. Bij de meeste vormen van huidkanker is de zon de boosdoener. Met de zomer – en de … Lees meer ...

basaal1

Basaalcelcarcinoom: Behandeling huidkanker vanuit huis

De behandeling van huidkanker bij patiënten van het Wilhelmina ziekenhuis in Assen, ziekenhuis Tjongerschans in Heerenveen en het Antonius Ziekenhuis … Lees meer ...

Tag description
%d bloggers liken dit: