Well-being

Geur roept sterke roept herinneringen en emoties op. Hoe kan dat?

Geur roept sterke roept sterke herinneringen en emoties op. Uit promotieonderzoek van sociaalpsycholoog Jasper de Groot blijkt dat mensen via lichaamsgeur van dat mensen via lichaamsgeur van anderen ‘besmet’ raken met emoties als angst. Maar wellicht ook met blijdschap.

ruik, ruiken, bloemen, neus

Bron: Flickr/ Vauvau

Het aroma van koffie en taart staat voor gezelligheid. Pas gemaaid gras, de geur van de lente of van bloemen zijn aangenaam. Ammoniak en rioollucht ervaren we juist als afstotend, tenzij je naast een open riool woont en aan de geur bent gewend. De stoffige, muffe geur van een klaslokaal kan in een flits herinneringen oproepen aan een heel vervelende schooltijd. Door het geurherinneringsmechanisme leg je dan onbewust de link met angst.

Geur en herinneringen

Ben je een keer ziek geworden van te veel sangria, dan kan alleen de geur daarvan later al zorgen voor afkeer. Dat we geur zo sterk in verband brengen met herinneringen en emoties komt doordat de hersengebieden die geuren waarnemen – amygdala en hippocampus – dezelfde plekken zijn als waar de emotie zetelt: het limbische systeem ofwel het emotionele brein.
,,Geur is daardoor heel associatief’’, zegt sociaalpsycholoog Jasper de Groot. ,,Je brengt geur in verband met iets positiefs of negatiefs dat je eerder hebt ervaren. De associatie raak je moeilijk kwijt.’’

Experiment

De Groot, postdoc onderzoeker bij de afdeling Sociale en Organisatiepsychologie van de Universiteit Utrecht, deed onderzoek naar zogeheten chemo signalling: zijn emoties door middel van geuren over te brengen op anderen en zo ja: wat gebeurt er dan? Worden mensen bijvoorbeeld alerter of angstiger door bepaalde geuren? Onlangs promoveerde De Groot in Utrecht, voor zijn onderzoek voerde hij een aantal experimenten uit, waarbij hij onder meer het zweet opving (in kompressen) van mannen die keken naar zowel grappige scènes (de film Intouchables) als naar griezelige beelden, bijvoorbeeld uit The Shining. Vervolgens werd de reactie gemeten dat het ‘gelukszweet’ en ‘angstzweet’ had op vrouwelijke onderzoekdeelnemers.

Angst door geur

Zij waren behangen met elektroden op het gezicht, die elke minieme reactie signaleerden terwijl de vrouwen aan de kompressengeur werden blootgesteld. De geur van angstzweet zorgde ervoor dat de ‘ontvanger’ zelf ook angstig gedrag ging vertonen, zelfs wanneer werd geprobeerd om het angstige gedrag via neutrale beelden en geluiden ongedaan te maken. Vrouwen namen de angst over, mannen niet.
Bij het ruiken van ‘gelukszweet’ werden bij de deelneemsters de gezichtsspieren geactiveerd die zijn betrokken bij glimlachen; iets wat niet gebeurde toen zij ‘angstzweet’ roken. Wat zeggen die reacties volgens De Groot? Zijn ze onwillekeurig? Kun je zo’n minieme beweging wel een glimlach noemen, zoals de Amsterdamse hoogleraar emotietherapie Agneta Fischer kritisch opmerkte in de opmerkte in de Volkskrant?

Emotie

,,Het lijkt erop dat emotionele besmetting mogelijk is door middel van geur’’, zegt De Groot. ,,Bij knaagdieren was al overtuigend bewezen dat de geur van angst bij soortgenoten kan leiden tot voorzichtig gedrag, defensieve reacties en een stijgende lichaamstemperatuur. Hetzelfde geldt voor mensen. Van blijdschap was zo’n overdracht niet overtuigend bewezen. Uit ons onderzoek blijkt dat ook een positieve associatie via geur kan worden opgewekt. Maar ik ben voorzichtig, want er is geen biochemisch bewijs.

Analyse van geuren

Daarvoor moet worden onderzocht of gelukszweet verschilt van verschilt van angstzweet, waardoor die verschillen worden veroorzaakt en welke worden veroorzaakt en welke geurmoleculen zorgen voor welke associatie en emotie.’’
Om daarachter te komen, moeten vele honderden geurcomponenten worden geanalyseerd. ,,Na de zomer wordt daarover meer bekend. Op basis van de reacties van de ‘ontvangers’, hoe subtiel soms ook, vermoeden we wel dat er kwalitatieve verschillen zijn tussen gelukszweet en angstzweet.’’
Unilever, dat het gelukszweetonderzoek financierde, gaat die biochemische analyse uitvoeren. De multinational, fabrikant van onder andere wasmiddelen, douchegels en mannengeurtjes, was volgens De Groot benieuwd of positieve emoties via geuren kunnen worden overgebracht. ,,Wij hebben de vraag zo aangepast dat die ook voor ons interessant zou zijn. Ik hou me er niet mee bezig hoe de uitkomsten mogelijk worden toegepast. Misschien worden ze ingezet voor de verkoop van bepaalde producten, maar zelf ben ik geïnteresseerd in hoe het psychologisch het psychologisch en biochemisch gezien allemaal in elkaar zit.’’ De Groot benadrukt dat het gesponsorde gelukszweetonderzoek onafhankelijk is.
,,Er zijn strenge procedures aan voorafgegaan.  Unilever bepaalt niet de uitkomsten.  Komt uit ons onderzoek niets waaraan ze iets hebben, dan verdwijnt het in een la.’’

Emotie

Welke geur wordt doorgaans geassocieerd met welke emotie(s)? ,,Dat proces is een complexe interactie tussen wat we zien, horen, verwachten en vrezen. Als je nare herinneringen hebt aan de geurvan een klaslokaal, is dat een sterke trigger voor angst. Pas gemaaid gras, de geur van de lente, taarten; dat wordt geassocieerd met prettige dingen en met blijdschap. Die beïnvloeding is subtiel en grotendeels onbewust; ze wordt gebruikt voor marketingdoeleinden.’’

Zijn er geuren die (bijna) iedereen prettig of vies vindt? ,,Voorkeur voor geuren is vaak cultureel bepaald. Poep en urine wordt niet overal vies gevonden. Woon je naast een riool, dan wen je daaraan. Zoete en citrusachtige geuren worden makkelijker plezierig gevonden. Sinaasappel zou leiden tot minder agressie, maar dat is subjectief. We vonden bij metingen niet minder stresshormoon. Ook lavendel wordt als positief ervaren, mogelijk door de associatie met Zuid-Frankrijk. Of het ook fysiologisch tot minder stress leidt, is onbekend.’’

Unilever

In een reactie op de vraag waarom Unilever zo geïnteresseerd is in het geuronderzoek van sociaal psycholoog Jasper de Groot laat een woordvoerster weten dat het bedrijf ‘altijd op zoek is naar nieuwe inzichten ten behoeve van haar innovaties’. In dit geval is het research & development team benieuwd naar de wetenschap van happiness and positive psychology, en in de rol van producten die een gevoel van geluk kunnen brengen in het dagelijks leven.

Of de uitkomsten van De Groots onderzoek mogelijk leiden tot het ontwikkelen van nieuwe, verleidelijke geuren, blijft in het midden. Op de vraag wat het bedrijf met de biochemische analyse van De Groots ‘gelukszweet’ precies gaat onderzoeken, wie dat gaat doen en waarom, komt geen duidelijk antwoord. De woordvoerster laat weten dat dit onderzoek heeft plaats gevonden in een zeer vroeg stadium van het innovatieproces. ,,Dat is de reden waarom we niet kunnen ingaan op de verdere plannen vanuit dit onderzoek voor de toekomst.’’

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in de Leeuwarder Courant

Ontvang GRATIS tips over gezond leven, recepten en trends.

Meld je nu aan voor de wekelijkse Gezondheid&Co email update en mis niets. Helemaal gratis in je inbox.

Reageer

Ga het gesprek aan (0 reacties)
Carina Twerda Carina Twerda is een enthousiaste redacteur die de veertig nadert. Schrijven, lezen en recepten uitproberen zijn haar hobby's. Je maakt haar dan ook ontzettend blij met een kookboek. Ook heeft ze onlangs haar wandelschoenen onder het stof vandaan gehaald en probeert ze meer te bewegen. Contact Mail Tweet Berichten 3615 Alle berichten van