Well-being

De begeerte naar altijd meer. Wie heeft last van hebzucht?

Hebzucht en begeerte zijn geen eigenschappen om trots op te zijn. Ze leiden tot jaloezie, onrust en ontevredenheid, ook maskeren ze vaak een leegte. Ontsnap aan het streven naar meer: wees dankbaar voor wat er is en leer bewust genieten. Wordt het een nagelnieuwe garderobe voor 2016? Gaan we uitbundig op vakantie naar Hawaï? Schaffen we een nieuwe luxe auto aan, een thuisbioscoop, een jacht en de nieuwste iPhone? De voldoening over materiële zaken is doorgaans van korte duur. Het bezit wordt snel gewoon, het verliest zijn glans. Bovendien: het is nooit genoeg.

Facebook Inc. announced that it will purchase smartphone-messaging app company WhatsApp Inc. for $19 billion in cash and stock

Boek over hebzucht

Hebzucht en begeerte – naar rijkdom, macht, status – motiveren weliswaar om voortdurend nieuwe producten te ontwikkelen, ze stimuleren de economie en scheppen daarmee werk, maar ze hebben ook een keerzijde. In het boek Over hebzucht en begeerte van Anselm Grün komen de andere kanten van de medaille aan bod: ‘De houding van ‘nooit genoeg hebben’ leidt tot nomadengedrag en voortdurende ontevredenheid’, schrijft hij. ‘Verlangen naar bezit is eigenlijk een verlangen naar rust. Maar de paradox is dat we juist geen rust vinden omdat we bezeten worden door de begeerte naar meer’.

Mensen lijken niet meer in staat om dankbaar te genieten van de dingen die er zijn, omdat ze in gedachten steeds verkeren bij een volgende gebeurtenis – of aankoop, etentje, vakantie, werkopdracht. Ze vergeten daardoor in het heden te leven, betoogt Grün. In zijn optiek is dat een geheid recept voor onvrede.

Hebzucht en begeerte

Als monnik van de benedictijnenabdij van Münsterschwarzach had Grün tientallen jaren de functie van kellenaar; hij moest ervoor zorgen dat de abdij en aanverwante bedrijven financieel gezond bleven. Grün, filosoof, theoloog en bedrijfskundige, geeft lezingen en meditatietrainingen en ontwikkelde een leergang Spiritualiteit & Leiderschap. Hij schreef internationale bestsellers over geloof en spiritualiteit.

Een van zijn observaties is dat hebzucht en begeerte op veel meer vlakken deel uitmaken van ons dagelijks gedrag dan we op voorhand denken. We zijn bijvoorbeeld geobsedeerd, zo schrijft hij, om onszelf voortdurend te etaleren.

Via sociale media houden we obsessief in de gaten waarmee anderen bezig zijn en schieten daarbij elke futiliteit die in ons opkomt de virtuele werkelijkheid in. ‘Gepaard met een taal die uit louter superlatieven bestaat. Alles wat ik ben of doe, moet ‘super’, ‘gaaf’ of ‘te gek’ zijn’, weet Grün. Het lijkt een wedstrijd: wie is de grootste? Wie maakt de meeste selfies? Wie wordt het meest geliked?

De schrijver vraagt zich af waar de vaardigheid is gebleven om zelfstandig van dingen te genieten, om alleen te kunnen zijn met je gedachten? ‘Die lijkt in onze tijd verloren’.

Wie heeft last van hebzucht?

Uit het Nationaal Salarisonderzoek 2015 van Intermediair en Nyenrode Business Universiteit onder honderdduizenden werkende Nederlanders blijkt – niet verrassend – dat bankiers, beursmedewerkers, makelaars en verkoopmedewerkers meer dan gemiddeld door hebzucht worden gedreven. Bij werknemers in de zorg en het onderwijs speelt dit motief veel minder.

Mensen die hoog scoren op hebzucht zijn materialistischer, jaloerser en minder tevreden, bleek afgelopen voorjaar uit een onderzoek van het Tilburg Institute for Behavioural Economic Research (Tiber). Om inzicht te krijgen in ‘de psychologie van hebzucht’ vulden vijfduizend Nederlanders onder meer een Schaal van Hebzucht in (kijk op: www.edgie.nl/hebzuchtschaal/1).

Driekwart van de deelnemers scoorde hoog. Hebzuchtigen – meer jongeren dan ouderen, meer ‘rechts’ dan ‘links’ georiënteerd – hebben minder zelfvertrouwen en zelfcontrole en zijn impulsiever dan mensen die niet zo nodig op zoek zijn naar méér.

Ook Grün signaleert een gebrek aan zelfvertrouwen bij hebberds. ‘Mensen maken hun eigenwaarde afhankelijk van de auto waarin ze rijden of de kleding die ze dragen. Kinderen worden op school uitgelachen door klasgenoten omdat ze goedkope gymschoenen dragen of geen merkkleding hebben’. Veel mensen hebben volgens hem uiterlijkheden nodig om zich achter te verschuilen. En om een knagend gevoel van innerlijke leegte en tekortkomen te maskeren.

De vermaarde Duitse psychoanalyticus Erich Fromm (1900-1980) vond dat hebzucht, eerzucht en wellust in de kern vormen van waanzin zijn, ook al worden ze niet tot de ziekten gerekend.

Verslaving

Hebzucht en begeerte hebben veel weg van verslaving: hoe krijg ik meer van wat ik wil? Dat kan geld zijn, maar ook aandacht of zekerheid. De laatste is een vorm van begeerte waarbij Grün vraagtekens plaatst. Hij illustreert hoe betrekkelijk ‘zekerheid’ is: een patiënt wil na een zware ingreep weten hoe lang hij nog leeft. Nog wel dertig jaar, denkt de arts. Omdat de man alleen maar kan denken aan de statistieken van de arts, ziet hij de auto niet die op hem afkomt. Hij is op slag dood.

Begeerte en hebzucht bedrukken en verdrukken ons, meent Grün. Ze beroven ons van onze innerlijke vrede. In een twaalfstappenplan pleit hij er onder meer voor om eens een pauze te nemen en kritisch te kijken naar waar die hebzucht vandaan komt.

Aandacht tekort gekomen?

Gevoelens altijd weggestopt? Weinig geborgenheid gekend? Kijk naar hoe je dat gat op een andere manier kunt opvullen. Maak bovendien korte metten met allerlei uitvluchten: ik moet altijd online zijn voor mijn werk, ik drink zoveel om te kunnen ontspannen, ik werk zoveel omdat de boel anders in de soep loopt. Vraag je af, stelt Grün, of je echt gelukkiger wordt van meer geld, een drukke baan of veel eten. Levert het iets wezenlijks op of maakt het per saldo opgejaagd en ontevreden?

Echt plezier in het leven heb je volgens Grün alleen als je volstrekt in het moment leeft. Keihard werken zodat je op je 55ste kunt stoppen en eindelijk echt kunt gaan leven? Onzin, vindt hij. Grote kans dat je tegen die tijd bent opgebrand. ‘Als ze dan tijd voor hun gezin hebben, heeft het gezin zich allang van ze vervreemd’.

Dankbaar

Stop ook met het bijna-instinctieve vergelijken met anderen. ‘Dat maakt ontevreden. Kijk liever naar wat je hebt en wees daarvoor dankbaar’. En geniet er vooral bewust van: ‘Psychologen zeggen dat mensen met overgewicht vaak geen goed ontwikkeld smaakvermogen hebben.

Omdat ze niet proeven wat ze eten blijven ze het onbewust in hun mond proppen’.

Over hebzucht en begeerte – Ontsnappen aan het streven naar meer, Anselm Grün. Uitgeverij Ten Have. Prijs: 16,99 euro.

Dit verhaal is gepubliceerd in de Leeuwarder Courant

Ontvang GRATIS tips over gezond leven, recepten en trends.

Meld je nu aan voor de wekelijkse Gezondheid&Co email update en mis niets. Helemaal gratis in je inbox.

Reageer

Ga het gesprek aan (0 reacties)
Carina Twerda Carina Twerda is een enthousiaste redacteur die de veertig nadert. Schrijven, lezen en recepten uitproberen zijn haar hobby's. Je maakt haar dan ook ontzettend blij met een kookboek. Ook heeft ze onlangs haar wandelschoenen onder het stof vandaan gehaald en probeert ze meer te bewegen. Contact Mail Tweet Berichten 3630 Alle berichten van