Zorg

Prikkelverwerking bij autisme: een les informatie ordenen door eilanddenkers

Autisme is niet meer of minder dan het anders verwerken van de informatie die binnenkomt in de hersenen. Prikkels die binnenkomen door zintuigelijke informatie die we krijgen door te zien, ruiken, horen, proeven en voelen, moeten verwerkt worden in de hersenen. Die verwerking verloopt anders bij mensen met autisme.

Bron: Pexels.com

Bron: Pexels.com

Deze uitleg geeft Yvonne Zondervan. Zij is voorzitter van NVA regio Friesland, de Friese afdeling van de Nederlandse Vereniging voor Autisme. Zij vertelt dat kinderen en volwassenen met autisme en -bijvoorbeeld- ADHD niet alleen overprikkeling, maar ook onderprikkeling kunnen ervaren.

,,Bij overprikkeling komt er teveel zintuigelijke informatie binnen. Iemand met autisme heeft vaak meer tijd nodig om informatie te verwerken. Bij een overvloed aan informatie lukt het niet meer om te ordenen. Bij onderprikkeling komen er minder prikkels binnen dan nodig is. Kinderen en volwassenen met autisme die heen en weer wippen, of ergens aan friemelen, doen dat om actief te blijven.”

Eilandjes van kennis


Ook het ‘tollen om de eigen as’ noemt Zondervan als voorbeeld van onderprikkeling. ,,Ons evenwichtssysteem is ook een zintuigelijk systeem. Als daar niet genoeg informatie binnenkomt, probeert iemand met autisme zelf die informatie aan te vullen. Je ziet kinderen met autisme wel eens vlak langs muren lopen: zij kunnen de omvang van de ruimte waarin ze zich bevinden, niet goed inschatten. Ze kunnen zichzelf niet ‘plaatsen’ in die ruimte.”


Kinderen met autisme worden wel gezien als onhandig, omdat ze vaker struikelen, hun hoofd stoten en er bijvoorbeeld langer over doen om te leren hoe ze hun veters moeten strikken. ,,Dat komt doordat de verbinding in hun hersenen anders worden gelegd”, aldus Yvonne Zondervan. ,,Mensen met autisme hebben allemaal eilandjes van kennis in hun hoofd. Die eilandjes kunnen heel groot zijn: dan is er veel kennis aanwezig. Maar de eilandjes zijn niet goed met elkaar verbonden. Het maken van een goede verbinding duurt langer.”

Bron: Pexels.com

Bron: Pexels.com

Filteren


,,Wij filteren de dingen die we om ons heen zien op mate van belangrijkheid. Dat gebeurt volledig automatisch. We zien bijvoorbeeld zeven dingen in een kamer: dat zijn de dingen die wij het belangrijkste vinden in die ruimte. Iemand met autisme heeft dat filter niet”, vertelt Zondervan. ,,Hoofd- en bijzaken zijn exact gelijk. Niet de zeven belangrijkste dingen, maar alle zeventig dingen – of misschien wel zevenhonderd – dingen in een ruimte komen tegelijkertijd binnen. Al die informatie moet verwerkt worden.”


,,Een boekenkast is voor ons een kast met boeken. Iemand met autisme ziet elk boek. Als er tien stoelen naast elkaar staan, registreren wij een groep van tien stoelen. Iemand met autisme registreert elke stoel apart”, legt de Friese NVA-voorzitter uit.


In die zintuigelijke prikkelverwerking is een overlap te zien tussen mensen met autisme en mensen met ADHD. ,,Zij registeren beiden, anders dan wij, die tien stoelen apart. Maar iemand met autisme slaat al die details op, terwijl degene met ADHD die informatie registreert en meteen weer kwijt is. Om snel door te kunnen naar andere informatie.”

Bron: Pexels.com

Bron: Pexels.com

Wegennetwerk


Om duidelijk te maken hoe mensen met autisme informatie verwerken, vertelt Yvonne Zondervan vaak het volgende: ,,Wij hebben een wegennetwerk in ons hoofd. Met snelwegen, landwegen en fietspaden, die leiden naar dorpen en steden. Iemand met autisme heeft treinrails in zijn hoofd. Op die rails staan wagons, die vormen samen een trein die naar een plek rijdt. Maar niet naar elke plek. En als er teveel wagonnetjes achter elkaar staan, crasht de trein.”


Overprikkeld raken gebeurt niet alleen door drukte, feestjes of dagen die chaotisch verlopen. Het kan net zo goed gebeuren door een gesprek te voeren met een gesprekspartner die niet concreet genoeg is. ,,Het organiseren van de onduidelijke informatie die binnenkomt, duurt dan te lang om adequaat te kunnen reageren op de gesprekspartner”, vertelt Zondervan.


In de praktijk is die crash te zien doordat iemand gefrustreerd raakt, boos wordt of zich terugtrekt. ,,Er kan geen informatie meer bij. Belangrijk is dan om rust te vinden, een prikkelarme omgeving op te zoeken.” Zondervan waarschuwt dat overprikkeling vaak niet in een half uurtje over is. ,,Het is geen rood stoplicht dat zomaar weer op groen springt. Het kan wel de hele dag duren.”

Dubbele match


Een prikkelarme omgeving betekent niet automatisch een lege kamer zonder beeld of geluid. ,,Sommige kinderen met autisme tanken bij door televisie te kijken of te computeren. Ik noem het ook wel ‘schakeltijd’ of ‘puzzeltijd’. Mensen met autisme hebben een concreet plaatje nodig: een afgestemd dagprogramma, met duidelijke activiteiten. Mijn eigen zoon heeft muziek nodig om zich te kunnen concentreren. Hij activeert ‘horen’ om ook ‘denken’ te kunnen activeren. Hij heeft die dubbele match van prikkels nodig.”


De ene persoon met autisme is de andere niet: de reactie op prikkels verschilt van persoon tot persoon. Er is dan ook geen universele manier om dit ‘op te lossen’. ,,Het is een puzzel die je moet uitzoeken. Eigenlijk is het puur menselijk gedrag onder een vergrootglas: informatie die wij automatisch verwerken en situaties waarvan wij automatisch ‘herstellen’, nemen meer tijd in de hersenen van iemand met autisme. De bedrading is anders. En blijft anders. Ook al vinden veel mensen met autisme gedurende hun leven een manier om met die prikkels om te gaan.”

city-people-walking-blur

Rustig ademhalen


Thomas Duursma (13) uit Burgum kan daar over meepraten. Hij had de afgelopen twee jaar veel last van overprikkeling. Nu gaat het gelukkig beter. ,,Ik heb geleerd om, als het gebeurt, mijzelf uit die situatie te halen, weg te gaan. Als dat niet lukt, of als het daar al te laat voor is, probeer ik rustig te blijven en rustig te ademen. Dat helpt goed.”
Op school ging het de afgelopen jaren meerdere keren per week mis. ,,Dan kreeg ik last van het lawaai of de drukte in de klas.” Thomas beschrijft dat hij daardoor in de stress schoot en niet goed meer kon nadenken. ,,En dan werd ik soms heel boos.”


Thomas houdt van gamen en kan daarin zijn ei kwijt. ,,Thuis gaat het sowieso meestal wel goed.” Onderprikkeling heeft hij niet veel last van. ,,Als je niet genoeg prikkels krijgt, ga je je vervelen. Daar moet je gewoon wat aan doen”, vindt Thomas.

Bron: Pexels.com

Bron: Pexels.com

Professionele hulp


De ‘gebruiksaanwijzing’ voor het omgaan met prikkels moet soms met professionele hulp gemaakt worden. En daarom is de diagnose autisme, of ADHD, zo belangrijk. ,,Het is veel meer dan het plakken van een etiket. Het krijgen van een diagnose heeft alles te maken met het kunnen ontvangen van de hulp die nodig is om een volwaardig leven te kunnen leiden”, aldus Zondervan, die daarmee duidelijk maakt dat het leren omgaan met prikkels een voorwaarde is om volwaardig mee te kunnen doen in onze maatschappij.


Auteur: Tine van Knijff

Ontvang GRATIS tips over gezond leven, recepten en trends.

Meld je nu aan voor de wekelijkse Gezondheid&Co email update en mis niets. Helemaal gratis in je inbox.

Reageer

Ga het gesprek aan (0 reacties)