Borderline: een persoonlijkheidsstoornis waar een taboe op rust

Er zijn in Nederland naar schatting 100.000 mensen met borderline, dat blijkt uit cijfers van de GGZ (geestelijke gezondheidszorg). Toch hoor je daar gek genoeg maar weinig over in de media. Zo blijft er veel onduidelijkheid. Psychische ziekten zijn anno 2019 nog steeds een taboe. Ook is er nog sprake van een probleem dat stigma genoemd wordt. Maar wat is er nou precies waar over deze ziekte?

borderline -Foto: Shutterstock

Kenmerken van borderline

Er bestaan verschillende opvattingen over wat de aandoening borderline nou precies is. Daardoor is er ook geen eenduidige definitie bekend. Wel zijn een aantal kenmerken te omschrijven waar de aandoening bekend om staat. Er zijn verschillende gradaties van minder erge tot ernstigere vormen van borderline, en dit is dan ook per individu verschillend.

Bij borderline kan sprake zijn van:

  • instabiele relaties,
  • identiteitsstoornis,
  • verlatingsangst,
  • impulsiviteit,
  • automutilatie,
  • suïcidale gedragingen,
  • wisselende stemmingen,
  • gevoel van leegte,
  • intense emoties
  • paranoïde ideeën

Diagnose borderline

Volgens psychologe Lisette Hofman, heeft iemand borderline als deze aan vijf van de negen kenmerken van de DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) voldoet. “Het kan verschillen in wat er naar voren komt, maar vaak is het zo dat zijn of haar emoties sterk op en neer kunnen gaan en dat er impulsief gedrag vertoont wordt”, vertelt Lisette. Hierdoor zijn mensen met borderline geneigd snel contacten aan te gaan, maar als er iets is waar ze tegenaan lopen dan kunnen ze dat ook weer afstoten.

Voor een ondervraagde natuurgeneeskundig therapeut oogt het net als elke andere ziekte waarbij ergens een onbalans is ontstaan. Als je continu een overprikkeling hebt van het zenuwstelsel door bijvoorbeeld vervelende ervaringen vanuit het verleden gaat op een gegeven moment iets mis. “Het is hetzelfde als je bijvoorbeeld een alcoholprobleem hebt waardoor je continu je lever belast. Zo is het ook met het zenuwstelsel: als continu een alarm afgaat op bepaalde punten dan houdt het op een gegeven moment op om een goede filter te zijn”, vertelt de natuurgeneeskundig therapeut.

borderline -Foto: Shutterstock

Stigma

De stichting Samen Sterk zonder Stigma zegt dat een stigma een krachtig negatief sociaal stempel is dat de manier beïnvloedt waarop mensen met borderline zichzelf zien en gezien worden. Hierdoor krijgen deze mensen ook nog te maken met onbegrip, vooroordelen, buitensluiting en discriminatie. Volgens de vereniging Anoiksis hebben mensen met ernstige psychische aandoeningen over het algemeen een slechte reputatie. Dit komt ook omdat deze mensen in de media verkeerd worden neergezet als gevaarlijk, onbetrouwbaar, incompetent, onverzorgd en ongeneeslijk.

Volgens Lisette Hofman ontstaan stigma’s doordat mensen niet weten wat borderline is. Volgens haar kan het helpen om uitleg te geven over de aandoening. “Hoe meer mensen iemand met borderline gewoon blijven zien voor wie ze werkelijk zijn in plaats van als borderliner, hoe minder sprake er is van een stigma”, stelt de psychologe.

Een geïnterviewde natuurgeneeskundig therapeut, denkt dat het leven extra lastig is voor de persoon met borderline, omdat dat er veel onbegrip is. “Een stigma maakt het lastig voor de persoon met borderline om er erkenning voor te krijgen en de goede hulp te krijgen. Ze worden misschien als probleemgevallen gezien, maar eigenlijk moet daar een verschuiving in plaatsvinden. Het is belangrijk dat mensen gaan begrijpen dat er een reden voor is, dat iemand bepaalde gedragingen gaat vertonen”, aldus Reitsma.

Ervaring

Een anonieme bron kan hier vanuit persoonlijke ervaring meer over vertellen. Door het stigma dat andere mensen over borderline hebben, ging zij ook bijna denken dat het ongeneeslijk is. “Als iemand bijvoorbeeld de diagnose kanker krijgt, dan begrijpen mensen beter wat het is. Wanneer je borderline hebt dan is het net alsof dat niet zo erg is, maar er zit zoveel aan vast”, aldus de ervaringsdeskundige.

Verder blijken er nog veel vooroordelen te bestaan over de zogenoemde borderliners. Er wordt bijvoorbeeld gedacht dat er niet met deze mensen valt samen te leven. “Je kunt beter je been breken dan dat je borderline hebt. Ten eerste geneest dit sneller en ten tweede kan iedereen het zien”, vertelt de ervaringsdeskundige.

borderline -Foto: Shutterstock

Behandeling borderline

Ook over hoe borderline het beste kan worden behandeld lopen de meningen uiteen. Wel zijn de verschillende hulpverleners het erover eens dat er diverse behandelmethoden zijn en dat het vaak om een intensief langdurig proces gaat.

De natuurgeneeskundig therapeut is van mening dat het belangrijk is om te kijken waar de achtergrond, de overtuigingen en gedachten die iemand heeft gekregen vandaan komen en dit te leren begrijpen. “Dan heb ik het over nieuwere trauma begeleidingsvormen, waarbij je contact maakt met de gevoelens op manieren waarbij ze van binnenuit kunnen herstellen. Er zijn verschillende technieken die je daarvoor kan gebruiken. Een deel daarvan is innerlijk kind werk. Dan haal je via visualisaties beelden omhoog van jezelf als kind en hoe je je als kind voelde. Vaak is daar zorg voor nodig die er toen niet is geweest”.

Momenteel is MBT (Mentalization-Based Treatment) binnen de algemene psychologie een bewezen effectieve behandeling. Hierbij leert iemand met borderline zijn eigen gedrag en dat van anderen beter begrijpen en verklaren vanuit achterliggende gevoelens, gedachten, behoeften en motivatie. ‘In de therapie wordt vaak aandacht gegeven aan emotie regulatie. Dat is waar de meeste mensen last van hebben en wat maakt dat contacten niet goed lopen. Hiermee leer je onder andere te voorkomen dat boosheid explodeert. Voor een ander deel komt het ook aan op acceptatie”, stelt Hofman.

Zij, die anoniem wil blijven heeft goed leren omgaan met borderline. In dit persoonlijke geval is het positieve resultaat mede te danken aan het volgen van wekelijks drie dagen MBT (Mentaliseren Bevorderende Therapie) therapie, gedurende een jaar. “Wij leren hierdoor heel erg goed dat wat iemand zegt heel anders kan binnenkomen bij een ander en vice versa. Terwijl een opmerking misschien helemaal niet zo bedoeld is als je in eerste instantie denkt. Verder heb ik geleerd dat iedereen andere normen en waarden heeft. Dat heeft mij gemaakt tot wie ik nu ben”, zegt de ervaringsdeskundige.

Relaties en borderline

Ellen Niewold (45) heeft ook borderline, en in het begin vond haar omgeving dit erg lastig. Door de stemmingswisselingen was ze bijvoorbeeld onberekenbaar en had ze nogal wat suïcidepogingen. Later, na veel uitleg, en medewerking aan een aflevering van de serie Kopzorgen, ging dat beter. “Ik kreeg niet altijd begrip, wel acceptatie. Het scheelt enorm dat ik mondeling erg vaardig ben en goed kan uitleggen.”

Ellen heeft geen liefdesrelatie, maar denkt wel dat dit lastig kan zijn met borderline. Uit verhalen weet ze dat als de persoon met borderline de diagnose accepteert, en ermee aan de slag gaat, dat voor familie, partners, kinderen en vrienden wat beter te hanteren is. “Vaak zijn zij dan ook bereid om te helpen van hun kant met grenzen aangeven en geduld hebben. Als de andere partij, op grond van liefde, bereid is om te luisteren, is het voor iedereen iets makkelijker. Net als wanneer je partner lichamelijk ziek is en jij er ook mee moet dealen”, vertelt Ellen.

Ellen stelt dat de aandoening haar leven deels ook heeft verrijkt, omdat ze met voorlichtingen voor veel lotgenoten het woord kan doen en begrip kan kweken. “Hierdoor is het ook wel een deel van de zin van mijn bestaan geworden”, aldus Ellen.

Volgens Ellen heeft borderline niet alleen maar negatieve kanten. “Doordat iemand, ik, met borderline niet altijd naar of verdrietig of depressief is, maar (extreem) vol van leven, vreugde en lachen kan zijn, komt er wel iets van evenwicht. Ik had ook ‘gewoon’ veel goede momenten, waarop ik er voor anderen kon zijn of leven in de brouwerij bracht. Uitleggen en verantwoording nemen helpen relaties in stand te houden”, stelt Ellen.

borderline -Foto: Shutterstock

Tegen de omgeving zou Ellen zeggen: “Probeer als een heftige periode voorbij is, met de persoon in gesprek te gaan. Neem de gevoelens van minderwaardigheid, falen en slechtheid serieus, want deze zijn vaak op de praktijk gebaseerd en gevormd door (faal)ervaringen. Verder kan de directe omgeving een cursus volgen en is er goede literatuur beschikbaar”.