De tikkende tijdbom Aneurysma. Wat is het?

Een gescheurde of deels gescheurde slagader leidt niet zelden tot de dood. Zo’n aneurysma is vaak een overval. Vaak is er geen enkel signaal geweest dat er iets mis zou gaan. Een slagaderruptuur, ofwel het knappen van aneurysma, is bijna niet te voorspellen. aneurysma Bent u een man, boven de 60 en heeft u een hoge bloeddruk? Daarnaast een hoog cholesterolgehalte en houdt u van een sigaret? En, niet onbelangrijk, heeft een familielid eens een aneurysma gehad? Dan zit u in de gevarenzone.

Aneurysma

Een aneurysma is een plaatselijke verwijding van een slagader. Een ruptuur van een aneurysma, het scheuren van zo’n verwijding, komt het vaakst voor in de buik. Er is sprake van een aneurysma van de buikslagader als de diameter van de slagader groter is dan 3 centimeter. Een preventieve behandeling is nodig bij een diameter van 5 centimeter bij de vrouw en 5,5 centimeter bij de man, om een ruptuur te voorkomen. Voor mannen gelden andere criteria, omdat zij grotere aderen hebben. ,,Maar’’, zegt interventieradioloog Ted Vink van Medisch Centrum Leeuwarden, ,,de behandeling hangt van meer criteria af en kan dus per persoon verschillen. Het is vooral afhankelijk van lichaamsbouw en -lengte.’’ Vink houdt zich niet alleen bezig met het beoordelen van scans en andere beelden, maar voert ook beeldgestuurde behandelingen uit zoals het plaatsen van lijnen en stents in de bloedvaten. Dat is een beproefde methode om aneurysmata uit te schakelen.

Scheuren

Slagaderen kunnen dus verwijden maar er kunnen ook scheuren in ontstaan. Bij deze dissecties treedt er een scheur op in één of meerdere wandlagen van een bloedvat. Dit kan, net zoals een gescheurd aneurysma, een levensbedreigende aandoening vormen. Aneurysmata en dissecties zijn eigenlijk als elastiekjes waar de rek uit is.’’ Hoe hoger de bloeddruk van de patiënt, hoe gevaarlijker het wordt. Het bloed wordt immers met flinke kracht tegen de slagaderwand gedrukt. Zo ontstaat dan ook een dissectie: de slagaderwand verdunt of laat zelfs los.

Eerste tekenen

Patiënten lopen vaak zonder het te weten met een tikkende tijdbom in het lijf rond. Pas als de slagader knapt of scheurt, soms zelfs met een hoorbaar scheurend geluid, weet de patiënt dat er iets flink mis is. Een helse pijn, een dalende bloeddruk en flinke transpiratie zijn de eerste tekenen van een geknapt aneurysma. ,,Eigenlijk is het te vergelijken met een lekkage. Als een buis/fles met water blijft doorlekken, is op een gegeven moment het water op. De patiënt kan verbloeden’’, zegt Vink. Niet alle slagaderrupturen zijn hetzelfde en daardoor ook de behandeling niet. ,,De manier van opereren, via een liesslagader of via de buik, hangt heel erg af van de plek en grootte van het lek’’, zegt vaatchirurg Ommid Jahrome. Soms vervangt een stent – een metalen of kunststof buisje dat het bloedvat schraagt – de zwakke plek in de ader. Het bloed pulseert dan niet meer langs de zwakke plek, maar door het buisje. Dat kan helaas niet op elke plek geplaatst kan worden. Als het aneurysma te dicht bij slagadervertakkingen naar organen zit, past de stent niet. Deze bloedvaten kunnen uiteraard niet afgesloten worden. aneurysma

Risico

Vink beoordeelt slagaderen en bepaalt de plek waar een stent geplaatst kan worden. ,,Het lastige is dat het vaak al te laat is als zo’n slagader scheurt.’’ Gemiddeld overleeft maar 25 procent van de patiënten een slagaderruptuur. De helft van de patiënten met een aortaruptuur haalt het ziekenhuis niet eens. ,,Dat is weinig’’, erkent Jahrome, die met een heel team van medici dergelijke operaties uitvoert.

110 per jaar

Per jaar belanden ongeveer 110 mensenmet een aneurysma in het ziekenhuis. Zij worden op twee manieren geholpen: of endovasculair, waarbij ze via een slagader geopereerd worden, of via een grote openbuikoperatie, afhankelijk van waar het aneurysma zich bevindt. Tegenwoordig vindt in de meerderheid van de gevallen de behandeling plaats via de endovasculaire methode. Volgens Jahrome wordt 10 tot 20 procent van de gevallen via een openbuikoperatie geholpen. In Leeuwarden worden alle aneurysmata aneurysmata uit de provincie Friesland behandeld. In de afgelopen anderhalf jaar zijn er een kleine zeventig meldingen geweest. Slechts in een derde van de gevallen ging het om een aneurysma.

Discussie

In het MCL wordt samengewerkt met vaatchirurgen en interventie radiologen uit de regio. Aneurysma- ingrepen uit Sneek en Heerenveen worden samen met de vaatchirurgen uit die ziekenhuizen inmiddels ook allemaal in MCL gedaan. Als een aneurysma zo gevaarlijk is, waarom wordt daarop dan niet preventief gescreend zoals op bijvoorbeeld borst- en darmkanker? Vink: ,,Daarover is in Nederland nog steeds discussie. Bij mannen van 65 jaar en ouder lijkt het screenen op een aneurysma van de buikslagader effectief en kosteneffectief.’’ Jahrome: ,,Het is duurder om iemand met een gescheurd aneurysma te helpen. Denk aan ambulancekosten, verpleegkundigen en bedden op de intensive care.’’ Niet elke patiënt die met een heftige buikbloeding wordt binnengebracht krijgt een stent. ,,Soms is dat technisch niet mogelijk’’, vertelt Jahrome. Daarnaast kan een medisch- ethische kwestie meespelen bij de beslissing om niet tot opereren over te gaan. ,,Aneurysmata komen vooral voor bij ouderen. Als we iemand binnenkrijgen die bijvoorbeeld al meerdere bloedingen heeft gehad en daarnaast ook nog een flink scala aan andere ziekten heeft, besluiten we soms om niet te opereren.’’ Dat gebeurt altijd in samenspraakmet familie. Een patiënt die preventief of acuut geholpen is aan een aneurysma of dissectie, blijft onder controle van het team. Met een verzwakte slagader kun je oud worden: Jahromes patiënten kunnen in theorie de 100 halen. Tekst: Noor Vloeimans