Wat is etter of pus en heeft het nut? En wat is een etterbak?

Als iemand een hekel heeft aan een andere persoon, valt al snel het woord etterbak. Deze niet bepaald complimenteuze titel vindt zijn oorsprong in de ziekenhuizen van weleer. Daar werden kleding, beddengoed, verbanden en ander textiel dat met etter (pus) besmeurd was verzameld in grote bakken, zogeheten etterbakken.

Pus_etter, etter

Etter en wondgenezing?

Dat hiervoor grote bakken werden gebruikt, geeft al aan dat het etteren van wonden destijds schering en inslag was. Het was eeuwenlang zelfs zo veelvoorkomend, dat medici meenden dat het verschijnen van etter een onmisbare stap was in de wondgenezing. Artsen waren blij als daarbij het zogeheten ‘pus bonum et laudabile’ verscheen. In goed Nederlands: weldadig en prijzenswaardige etter.

Dit was dik, roomkleuring en reukloos pus. Het verschijnen daarvan duidde op een goede genezing van de wond. Maar wee de patiënt bij wie dun, stinkende pus uit de wond stroomde. Die kon maar beter rap zijn testament opmaken.

Ontsmetten van wonden

Pas door het werk van mensen als Louis Pasteur, Robert Koch en Joseph Lister werd in de tweede helft van de negentiende eeuw duidelijk dat het etteren van wonden niets te maken had met het genezingsproces op zich, maar met het binnendringen van bacteriën in het lichaam.

Het ontsmetten van wonden, werken met schoon, steriel gereedschap bleek het etteren van wonden een halt toe te roepen. Sindsdien zit geen arts na een operatie meer te wachten op het verschijnen van ‘weldadig en lovenswaardige pus’. Mocht dit wel het geval zijn, dan is dit niet een teken van vakmanschap van de chirurg, maar een teken van slechte hygiëne tijdens of na de operatie.

Wat is etter of pus?

Etter (pus) is een mengsel van dode lichaamscellen, bacteriën en afweercellen. Het is in feite het eindresultaat van de veldslag die zich lokaal in het lichaam heeft afgespeeld na het ontstaan van een wond waar vuil in is gekomen. Cellen van het afweersysteem trekken ten strijde tegen zowel de indringers van buitenaf als tegen de beschadigde huidcellen. In die strijd sneuvelt ook een deel van de afweercellen.

Afhankelijk van de precieze samenstelling van de etter en de bacteriën die het bevat kan de etter de vorm aannemen van het prijzenswaardige pus of van het levensbedreigende, stinkende pus.

wond_etter_pus, etter

Etterende wonden

Natuurlijk komen ook vandaag de dag nog etterende wonden voor, vooral buiten de ziekenhuizen. Wie een wondje niet goed schoonmaakt, loopt kans enkele dagen de pus eruit te zien lopen. Alsnog goed schoonmaken en ontsmetten van de wond kan in de meeste gevallen erger voorkomen.

etter

Wat is een abces

Soms kan pus zich ophopen in het lichaam. Dat gebeurt als er pus ontstaat op een plek die geen verbinding heeft met de buitenwereld, bijvoorbeeld de wortel van een tand, in de borst of de huid. De met pus gevulde zwelling die dan ontstaat wordt een abces genoemd. De welbekende steenpuist is er een voorbeeld van. Ook de door pubers zo gevreesde jeugdpuistjes (acné), zijn in feite kleine abcessen in een verstopte huidporie. Voor de behandeling van abcessen hanteren medici nog steeds een oud Latijns gezegde: ‘ubi pus, ibi evacui’. Ofwel: waar zich pus bevindt, daar moet het eruit gehaald worden. Dat gebeurt meestal door het abces open te snijden, de pus weg te laten vloeien en de holte vervolgens te ontsmetten. De pus wordt daarbij opgevangen in een schaaltje. Inderdaad, een etterbakje.