Last van slapeloosheid. Wat is insomnia?

Ruim één op de vijf Nederlanders lijdt aan insomnia. Zoals Alain Djie (46), die soms wekenlang hooguit anderhalf uur per nacht slaapt. ‘Met energiedrankjes dwing ik mezelf op de been te blijven.’ 

slapen slaaploos, slaapproblemen, slaappillen, rusteloos, slapen, slaapprobleem,

Foto: NDC Mediagroep/ DVHN

Als ik tien kilometer langzamer rijd, kan ik tanken bij Antwerpen. Ga ik nu vijf kilometer harder, dan zit ik precies in de files bij de ring van Bremen en Keulen. Maar bereken ik de afwijking in de boordcomputer mee, dan kom ik net een minuut tekort.

Zulke gedachten dringen onophoudelijk aan Alain Djie op als hij over de nachtelijke snelwegen rijdt. Op die momenten houdt hij van de nacht. De stilte. De kalmte waarmee zijn auto- cruisecontrol op honderd kilometer per uur − de witte strepen op het wegdek opslokt. En in zijn hoofd die eindeloze verzameling informatie over cijfers, tijdschema’s, files, snelheden. Dat zijn hersenen overuren draaien, stoort hem niet. Integendeel: ze houden hem juist wakker en geven hem iets te doen.

Overuren

Anders is dat als hij thuis in bed ligt en hij vaak vurig wenst dat hij eens even aan helemaal niets zou denken. Maar ook dan draaien zijn hersens overuren. Over een oplossing voor een probleem op zijn werk, een gesprek met collega’s, een mail uit Amerika. “De Brexit hield mij nachten wakker. Ik wilde erop anticiperen en kon het anders dan mijn collega’s maar niet uit mijn gedachten bannen.”

Zijn slapeloosheid, acute insomnia, begon een aantal jaar geleden toen Djie als interim recruiter lange dagen maakte en dagelijks van Amsterdam naar Eindhoven reed. “Mijn hoofd zat bij thuiskomst zo vol met gedachten dat ik niet meer kon slapen. Dat verschijnsel keert steeds terug.”

Tijdzones

De afgelopen jaren werkte Djie als analist bij een financiële instelling en kreeg hij nog meer te maken met slaapgebrek. “Het begint met een gevoel van onrust; dat de taken die voor me liggen een beduidend grotere inzet vergen qua tijd dan ik beschikbaar heb. Ik werk dan tot laat door op kantoor en ga ook in de weekenden door. Thuis vind ik het moeilijk om afstand te nemen. Tegen de tijd dat ik naar bed ga, zijn mijn gedachten nog volop bezig met korte-, midden- en langetermijnzaken. Ik ben werkzaam voor landen in verschillende tijdzones waardoor er altijd wel iemand aan het werk is en de mails vierentwintig uur per dag blijven binnenkomen. Dat maakt het er ook niet eenvoudiger op om los te komen van mijn werk.”

Gedurende zulke periodes slaapt Djie hooguit anderhalf uur en wordt dan wakker in de veronderstelling dat het al ochtend is. Kort daarna is er het teleurstellende besef dat de nacht nog maar net begonnen is. En dan begint het: draaien, woelen, steeds weer een andere houding aannemen. “Als het op mijn werk goed en rustig gaat, lukt het me redelijk om in te slapen. Sta ik onder druk, dan kan ik het wel vergeten,” zegt Djie.

Suffe dingen

Hij grijpt dan naar zijn smartphone om mails te checken, het nieuws te lezen of nieuwsreportages te bekijken. Uiteindelijk geeft hij toe aan de drang om op te staan, al weet hij dat hij dan nog verder van huis is. “Dan wandel ik door het huis, open kastjes, ga suffe dingen doen. De druk wordt intussen steeds hoger, omdat ik weet dat ik die tijd eigenlijk nodig heb om te slapen. Eenmaal terug in bed, sluit ik mijn ogen, maar dat wordt een geforceerd gedoe. Als je zo bewust bezig bent om in slaap te komen, lukt het natuurlijk niet.” Dan maar weer het internet op. Kijken of er nog nieuws is, zoeken naar tweedehands auto’s of racefietsen. “Of ik bedenk me ineens dat iemand me vertelde over een eiland in de Indische Oceaan, en dat zoek ik dan op. Voor je algemene ontwikkeling is het heel goed, die slapeloosheid,” zegt hij lachend.

Zombie

Pas tegen vijf à zes uur ’s morgens wordt Djie overmand door vermoeidheid en valt hij alsnog in slaap. “Na twee, drie uurtjes word ik wakker en ben ik niet uitgerust. In feite ga ik dan als een zombie naar kantoor en zit ik soms knikkebollend achter mijn bureau. Met energiedrankjes dwing ik mezelf op de been te blijven.”

Zo’n periode van slapeloosheid kan een week, twee weken of soms zelfs een maand duren. Overdag zoekt Djie zijn toevlucht tot Red Bull en cola, want het werk gaat door. Slapen wordt steeds lastiger. Ook zijn onregelmatige levensstijl met veel suiker en weinig bewegen helpt niet mee. Totdat er een moment komt dat hij bijna omvalt van de slaap. “Dan kom ik op vrijdagmiddag thuis, plan verder geen afspraken in en slaap de rest van het weekend zo’n veertig uur. Dat is de eerste stap tot compensatie. Daarna ga ik terug naar de basis: geen suiker, meer bewegen en rust creëren. Vaak slaag ik er dan wel weer in om rond elf uur ’s avonds in slaap te vallen. Totdat er weer een stressperiode aanbreekt. Dan ben ik terug bij af.”

Slaapproblemen

Slaappillen zijn aan Djie niet besteed. “Die slik ik liever niet. Wel ben ik met mijn slaapprobleem naar de huisarts gegaan. Dat doe ik meer als wake-upcall, want ik weet wel wat hij gaat zeggen. Toch is het goed als iemand je er nog eens op attendeert dat je rustig aan moet doen, meer moet bewegen, niet te veel suiker moet nemen. Door alle deadlines en drukte wil ik dat weleens vergeten. Dat geeft me een schuldgevoel, want ik doe het mezelf aan.”

Bewijsdrang

Djie denkt dat zijn slapeloosheid te maken heeft met dingen die op de achtergrond spelen. “Als kind heb ik veel geschaakt met mijn vader. Hij vertelde me hoe goed het kan zijn om voor een bepaalde situatie meerdere scenario’s te bedenken. Als de opponent zet A doet, zorg dan dat je hierop kan anticiperen met verschillende tegenzetten. Dat geldt uiteraard ook voor zet B of zet C. In de praktijk brengt dit met zich mee dat ik me vaak probeer voor te bereiden op verschillende scenario’s. Dat kan behoorlijk tijdrovend zijn. Ik zal niet snel verrast worden, maar het mag duidelijk zijn dat het ten koste gaat van mijn slaap. Daarnaast ben ik een perfectionist. Mijn oriëntaalse achtergrond speelt daarin ook een rol. Die dwingt mij ertoe elke opdracht tot in perfectie uit te voeren en af te ronden. Niet middelmatig willen zijn. Dat steeds jezelf willen bewijzen, legt een druk op je.” Djie is soms jaloers op mensen die van negen tot vijf werken en dan vinden dat ze klaar zijn. “Dat lukt mij niet. Misschien komt dat ook omdat ik single ben en geen afleiding heb van een vrouw of gezin.” Toch heeft hij ervaren dat een relatie niet altijd een betere nachtrust in de hand werkt. “Bij vrouwen met wie ik het goed kon vinden, sliep ik als een roos, maar als de match niet optimaal was, lag ik te woelen en almaar in scenario’s te denken. Precies zoals bij mijn werk.”

Werkdruk

De best mogelijke oplossing blijft volgens Djie toch om deadlines zo mogelijk te verzetten, op tijd naar huis te gaan, goed te eten, te sporten, wandelen en dan lekker moe thuiskomen. “Dan heb ik een ongestoorde nachtrust. Toch zal ik er nooit helemaal vanaf zijn. Zodra de werkdruk groter wordt, keert de slapeloosheid helaas onvermijdelijk terug.”

Wat is insomnia?

Mensen met insomnia of slapeloosheid hebben moeite om in slaap te vallen, worden vaak wakker en slapen moeilijk door of worden te vroeg wakker. Twintig tot dertig procent van de mensen in Nederland heeft slaapproblemen. Dit kan gaan om primaire slapeloosheid (insomnia) waarbij de slaapproblemen niet gepaard gaan met een andere aandoening. Er is dan geen duidelijke oorzaak. Bij secundaire insomnia wel. Deze slapeloosheid kan het gevolg zijn van stress of een ingrijpende emotionele gebeurtenis, zoals het verlies van een dierbare of spanningen in de relationele sfeer. De geest kan dan niet goed tot rust komen. Ook alcoholgebruik, hormonale veranderingen, hart- en vaatziekten, psychische aandoeningen of pijn kunnen oorzaken zijn. Insomnia varieert in tijdsduur en frequentie. Acute insomnia is tijdelijke slapeloosheid die soms na twee slapeloze nachten weer overgaat. Chronische insomnia kan echter langer dan een maand aanhouden. Bij langdurige slapeloosheid kan een huisarts doorverwijzen naar een neuroloog of een slaapkliniek die gespecialiseerd is in slaapstoornissen.