Netflix-verslaving. Hoe Netflix je leven beheerst

Generaties groeien op met het gemak dat je altijd en overal je favoriete serie of film kunt kijken. Netflix is dominant, snoept tv-tijd af van gevestigde zenders en verandert levens. En er komen steeds meer streamingdiensten bij.

Stiekem missen ze het wel. De reuring van dagenlange filmopnames, de aanwezigheid van acteurs als Tom Waes, Anna Drijver en Frank Lammers, en niet te vergeten hun eigen figurantenrol van wijndrinkende vakantievierders of passant-met-hond. ,,Een flits, je bent zo weer uit beeld.’’

Undercover

De draaidagen van de populaire Netflixserie Undercover op het veldje bij hun vakantiehuis brachten leven in de brouwerij op het idyllische park Het Blauwe Meer in het Belgische Lommel. De woning van Nederlanders Fred en Ria Kruijs stond pal tegenover het huis van topcrimineel Ferry (gespeeld door Frank Lammers) en de undercoveragenten Bob en Kim (Tom Waes en Anna Drijver) die het syndicaat pillendraaiers rond Ferry moeten oprollen.

,,In de allereerste aflevering zie je me meteen zitten”, zegt Ria op het terras van haar buren Leo en Tonnie van der Schans, een stel uit Rotterdam dat hier ook al dertig jaar lang een huis heeft.

Of er sprake is van Netflix-toerisme in Lommel? Jazeker. Geregeld komen Undercover- fans het veld oplopen. ,,Dan zoeken ze het huis van Ferry. Maar dat is weer afgebroken”, zegt Ria. Tonnie en Leo verhuurden hun eigen woning een week lang als decor voor de opnames.

Dat leverde het Rotterdamse stel 300 euro op, een bos bloemen, een doosje wijn, maar ook een verstopt toilet. Leo en Tonnie zien de toedracht pas als de serie uitkomt: ,,Een van de acteurs kotst op een gegeven moment in het toilet. Onze wc dus. Ze kwamen wel meteen alles opruimen.’’ Zo blijven ook deze vier figuranten tevreden over de streamingdienst die sinds haar lancering in 2013 een revolutie ontketende in de manier waarop we films en series kijken.

Netflix

Netflixen of bingewatchen

Nederlanders zijn er dol op. Ons land telt inmiddels 3 miljoen abonnees (wereldwijd 150 miljoen) die netflixen of bingewatchen – het in één keer kijken van alle afleveringen van een compleet seizoen.

De Netflix-abonnee betaalt maandelijks een tientje. In 2018 noteerde de streaminggigant een omzet van 16 miljard dollar, meer dan een derde hoger dan het jaar ervoor. De winst verdubbelde naar 1,6 miljard dollar.

Series

Hits als Stranger Things, Orange is the new Black, House of Cards en La Casa de Papel domineren gesprekken bij de koffieautomaat, fans organiseren speciale kijkavonden, in gezinnen dicteert Netflix de kijkkeuzes op tv, iPad of telefoon, merkt ook blogger Lisette de Bruijn uit De Lier. Haar zoon van negen (Pokémon- fan) en dochter van zeven (‘meer van de paardenseries’) vormen de ‘Generatie Netflix’. ,,Als we op vakantie in een huisje zitten met een gewone tv zonder Netflix snappen ze er niks van. Dan zeggen ze: ik wil nu die ene serie kijken.”

Lisette heeft geen protocol met maximale schermtijd: ,,De regel is: niet tijdens het eten. Maar verder ben ik een beetje een lousy moeder op dat punt. Ik begrìjp hen ook. Zelf verslind ik ook de series die mij echt pakken. The GoodWife of Homeland: die kijk ik zelfs tijdens het douchen of koken.’’

Netflix-verslaving

Hoewel Jellinek de ‘Netflix-verslaving’ als zodanig niet herkent maken sommigen het wel erg bont. Zo ligt Hollywoodacteur en producent Robert de Niro in de clinchmet een ex-werknemer die niet alleen geld wegsluisde maar ook buitensporig veel naar Netflix keek onder werktijd: de vrouw in kwestie zou in vier dagen tijd 55 afleveringen van Friends hebben gekeken.

De macht van Netflix

Maar hoe krijgt Netflix het voor elkaar om je steeds weer een uurtje slaap te laten inleveren om die volgende aflevering nog even mee te pikken? Hoe slagen ze erin de goede series en films te laten maken en te kopen?

Wat is, kortom, de methode-Netflix? Kenners zeggen: het is de techniek – de algoritmes die feilloos weten wat en hoe voor te schotelen – plus een heel grote zak met geld en een neusje voor series en documentaires die aanslaan of voor ophef zorgen.

Algoritmes

Eerst die algoritmes. De Netflix-wiskundigen schaven voortdurend aan de formules om een zo goed mogelijke inschatting te maken van je voorkeuren. In totaal onderscheiden ze tweeduizend verschillende ‘smaakgemeenschappen’ – als kijker pas je in meerdere hokjes, bijvoorbeeld als je een liefhebber bent van Scandinavische misdaadseries maar ook graag muziekdocumentaires kijkt en eens per week een romantische komedie aanklikt. Al dat kijkgedrag wordt geanalyseerd. ,,Wij weten wat je kijkt, op welk tijdstip, wat je vorig jaar keek en wanneer je na twee minuten afhaakte of juist niet’’, zo legt topman Todd Yellin het uit.

Autonomie

En, verklaart hoogleraar psychologie Paul van Lange (Vrije Universiteit Amsterdam), Netflix voorziet in een belangrijke basisbehoefte van de mens: autonomie. ,,Je beslist zelf waar je wanneer, hoelang naar kijkt. Voorheen moest je een week wachten tot de volgende aflevering, nu heb je totale keuzevrijheid.

Dat is goud waard.” En dat we telkens toch een aflevering méér kijken dan vooraf gepland – ‘nog eentje dan’ – komt doordat er amper barrières zijn tussen de afleveringen. Eén keer swipen en je kijkt weer verder. ,,We houden van een verhaal dat niet onderbroken wordt. Door de cliffhangers krijg je de behoefte verder te kijken. En dat kan dus ook.”

Geld

En dan de tweede troef: cash. Heel veel centen. Netflix investeert in dramaproducties als een gokverslaafde aan de roulettetafel in Las Vegas. Alleen al vorig jaar spendeerde het bedrijf zo’n 13 miljard dollar aan series en films, dit jaar moet dat zelfs rond de 15 miljard dollar uitkomen. ,,Het zijn gouden tijden voor de makers”, zegt Paul Römer, directeur televisie en radio bij Talpa. ,,Ze investeerden 13 miljard in series en films! Je spreekt het makkelijk uit, zo’n bedrag, maar het is echt enorm veel. Het is meer dan alle tv-budgetten in veel Europese landen bij elkaar.” Als consument is Römer dolblij met de dienst.

,,Zelf kijk ik momenteel de Franse serie Dix pour cent, een fijne light comedy over artiesten en hun management. Echt een aanrader.”

Concurrent tv

Maar voor tv-producenten en zenderbazen is Netflix een gevaarlijke concurrent in de strijd om aandacht. Römer: ,,Je hebt nu eenmaal een beperkt aantal uren beschikbaar voor ontspanning. Als mensen langer Netflixen, kan de tv-tijd dalen. En als mensen eenmaal naar Netflix gaan, zijn ze weg van de tv-omgeving, en zijn ze bijna verloren voor de rest van de aanbieders.”

Invloed

De invloed van Netflix reikt ver. In het klein, zoals het onschuldige Undercovertoerisme in Lommel, of de door de Netflixserie Designated Survivor geïnspireerde ‘aangewezen overlevende’ in het kabinet, zoals op Prinsjesdag. Maar ook in het echte leven: oude misstanden die Netflix in docu’s en series aan de kaak stelt, zetten levens decennia later nog op hun kop.

Neem de serie When they see us over een groep zwarte Amerikaanse jongeren die onterecht veroordeeld wordt voor de verkrachting van een witte vrouw in Central Park, New York. De zaak speelde dertig jaar geleden, maar kostte afgelopen jaar de toenmalige aanklagers alsnog hun reputatie. Zij legden afgelopen maanden diverse functies neer na de ophef over hun werk van toen.

Beroemdste voorbeeld is Making a Murderer, de documentaire die toont hoe de Amerikanen Steven Avery en Brendan Dassey achter tralies verdwenen voor een moord die ze niet gepleegd lijken te hebben. De gedetailleerde docu ontketende een juridisch gevecht dat bijna vier jaar na het eerste deel nog altijd voortsleept. Petities, straatprotesten en bedreigingen bij de lokale politie waren het gevolg. De Amerikaanse advocaat Kathleen Zellner bemoeit zich dankzij Netflix met de zaak en probeert Avery vrij te krijgen.

De Nederlandse modejournalist Georgina Stulen uit Emmen volgt de queeste op de voet. Ze spendeert wekelijks zelfs zo’n twintig uur aan de zaak en ze beheert een steungroep voor Avery en Dassey op Facebook. ,,Ik keek de documentaire op vakantie in Spanje en ik was meteen verslaafd.” Stulen zocht contact met familie en de vriendin van Steven. Dat contact is heel hecht geworden.

Supporters schrijven brieven, sturen geld, de virtuele gemeenschap telt wereldwijd honderden harde-kernleden die net als Stulen elke snipper van de juridische strijd volgen.

,,Steven is onlangs 57 geworden, zo lang zit hij al in de cel. Dat is niet te bevatten.” De ultieme waardering van de veroordeelde kwam onlangs hoogstpersoonlijk. In een videoboodschap bedankt hij Stulen vanuit de gevangenis. ,,Dat is ontroerend om te zien. Ze zijn ons ontzettend dankbaar daarvoor. En wij zijn de filmmakers en Netflix zo dankbaar: zonder hen zaten ze weg te kwijnen in de cel zonder dat iemand zich omhen bekommerde.”

Kwaliteit

Ondertussen startte een politierechercheur die betrokken was bij de zaak een lasterzaak tegen de documentairemakers en Netflix. Al zal het bedrijf niet snel wakker liggen van deze tegenslag. Er is groter gevaar op komst, denken kenners. Römer: ,,Hoe houd je de kwaliteit goed bij dit tempo en dit volume? Er is nu zo extreem veel meer aanbod dan vijf jaar geleden. Dat allemaal op peil houden is de grote uitdaging. Het overkomt me nu al soms dat ik een tweede of derde seizoen niet meer zo goed vind. Dat moest dan zo te zien sneller gemaakt worden.”

En, zo denkt filmkenner Ab Zagt: de concurrentie wordt taai, met allerlei kapers op de kust. Disney+ start in november in de VS, Canada en Nederland – sinds vorige week al op proef te proberen bij ons – en is de eerste serieuze partij die het Netflix echt lastig kan maken. ,,Disney heeft eerder al filmproducent 20st Century Fox gekocht, dus ze hebben een enorme catalogus met kwaliteitsfilms, de superheldenreeks van Marvel en al die eigen bekende klassiekers waar ze ook weer series van kunnen maken. Als ze dat in de strijd gooien en abonnementen aanbieden die goedkoper zijn dan Netflix, dan wordt dat wel een interessante strijd.”

Al zal de leidende positie niet gauw verdampen, ‘Disney Plussen’ bekt ook niet zo lekker als Netflixen.

Gevaarlijk?

Creëert Netflix een ongeduldige generatie? De on-demand-kijker is niet meer gewend te wachten op de volgende aflevering. ,,Streaming stelt ons geduld minder op de proef”, zegt hoogleraar psychologie Paul van Lange (Vrije Universiteit Amsterdam). ,,En dat kan nadelig zijn. In de maatschappij: denk aan het verkeer, op je werk, op school. Je moet soms wachten. Dan helpt het wel als je geduld hebt.”

Bij de verslavingsexperts van Jellinek lopen de Netflix-junks nog niet de deur plat. ,,Als de Netflix-verslaafden al bestaan, zal het een kleine groep zijn”, denkt een woordvoerder. ,,We spreken pas van een verslaving als het de dagelijkse bezigheden hindert, de relaties onder druk zet.”