Onvruchtbaarheid: kinderen komen niet vanzelf

Steeds meer mensen zoeken hulp omdat hun kinderwens onvervuld blijft. Is er daadwerkelijk sprake van een toenemende onvruchtbaarheid bij de mens?

‘Wij denken dat we medisch gezien niet minder vruchtbaar worden’’, zeggen hoogleraar voortplantingsgeneeskunde Annemieke Hoek en gynaecoloog Astrid Cantineau. ,,In de westerse wereld neemt de vruchtbaarheid wel af, maar in Afrika niet. Het heeft dus mogelijk iets te maken met onze leefgewoonten.’’

Beertje op een schommel
Foto: Shutterstock

Onvruchtbaarheid

Op zichzelf is onvruchtbaarheid een zeldzaam verschijnsel; het overgrote deel van de mensen is gewoon vruchtbaar. Van de paren die een kind willen is 80 tot 85 procent binnen een jaar zwanger. In het tweede jaar wordt de helft van de resterende stellen ook zwanger. Daarna lukt het steeds minder vaak. Ongeveer 4 procent van de paren blijft ongewenst kinderloos ondanks jaren proberen, ook na een behandeling.

Het aantal paren dat hulp zoekt bij de voortplantingsgeneeskunde groeit. Hen lukt het niet om zwanger te worden. De meesten zijn niet geheel onvruchtbaar maar verminderd vruchtbaar. Deze verminderde vruchtbaarheid neemt in de westerse wereld de laatste tientallen jaren toe.

Spermakwaliteit

De kwaliteit van het sperma van de westerse man neemt aantoonbaar af, een neerwaartse trend die al werd ingezet in de jaren zeventig van de vorige eeuw. ,,Dat kan komen door onze leefgewoontes of door invloeden uit het milieu. We weten niet wat de oorzaak precies is’’, zegt Cantineau.

,,Het is bijvoorbeeld bekend dat mannen met overgewicht minder vruchtbaar zijn. Maar of dat komt door het vet, of een andere hormoonhuishouding doordat ze minder bewegen, of doordat ze weinig gezonde voeding eten – het kan allemaal een rol spelen. Misschien hangt het ook samen met roken of alcohol. Ook chemische stoffen die in het milieu terechtkomen, zoals weekmakers in plastic, kunnen een invloed uitoefenen op de zaadkwaliteit.’’

Het is bekend dat ook vrouwen minder vruchtbaar zijn door overgewicht. Dat maakt dat ze soms minder vaak een eisprong hebben en ook is de kans op een succesvolle zwangerschap lager bij een flink overgewicht. Dat heeft onder meer te maken met een veranderde hormoonhuishouding als gevolg van te veel lichaamsvet.

Overgewicht, onvruchtbaarheid
Foto:” shutterstock

Te laat beginnen aan kinderen

De belangrijkste oorzaak van de dalende vruchtbaarheid is de leeftijd van de vrouw. De westerse mens begint gewoon te laat aan kinderen. Vaak pas na het 35ste jaar, maar dan zijn vrouwen aanzienlijk minder vruchtbaar. Cantineau tekent een denkbeeldige lijn. ,,Kijk: tot hun 35ste blijft de vruchtbaarheid bij vrouwen ongeveer gelijk. Daarna gaat het heel snel naar beneden. Boven de 43, 44 jaar krijgt bijna niemand nog een kind.’’

Op latere leeftijd hebben paren vaak ook minder seks dan op jongere leeftijd. In de woorden van Hoek: ,,De coïtusfrequentie neemt af.’’

Het wordt in de huidige tijd als lastig ervaren om al op jongere leeftijd kinderen te krijgen. Voor veel jonge stellen is een kind moeilijk te combineren met studie, werk, het opbouwen van een carrière of het verwerven van een vaste baan. ,,De overheid werkt daarbij ook nog eens niet mee met bijvoorbeeld een systeem van studieleningen waardoor het moeilijker is een huis te kopen, en het grote aantal flexibele contracten’’, zegt Cantineau. De meeste mensen willen vaak eerst een goed huis en een vast inkomen voordat kinderen in beeld verschijnen.

niet zwanger kinderwens, onvruchtbaarheid
FOto: Shutterstock

Soa en endometriose

Hoe ouder de vrouw, hoe groter de kans dat ze ooit eens een seksueel overdraagbare aandoening (soa) heeft opgelopen of andere gezondheidsproblemen tegenkwam die de vruchtbaarheid nadelig beïnvloeden. Zoals chlamydia, een vleesboom of een gevolg van endometriose. Endometriose is een aandoening waarbij menstruatie-weefsel bloedingen veroorzaakt buiten de baarmoeder. Dat endometriumweefsel bouwt normaal aan de binnenkant van de baarmoeder elke maand op en wordt afgestoten bij de menstruatie. Endometriose kan verklevingen veroorzaken tussen eileiders en eierstokken.

De leeftijdskwestie is ook terug te zien in de behandeling van onvruchtbaarheid. Tot het 30ste jaar lukt meestal een IVF-behandeling, ofwel een reageerbuisbevruchting. ,,Bij vrouwen tot hun 30ste jaar is er een kans van 70 tot 80 procent op een zwangerschap na meerdere IVF-behandelingen.’’ Maar vanaf het 40ste jaar is de kans dat een IVF-behandeling succesvol is afgenomen tot 10 à 15 procent. ,,Hoe ouder vrouwen zijn, hoe meer kans er is op fouten in het erfelijk materiaal van de eicellen. Dat maakt de kans ook steeds groter dat er embryo’s ontstaan die niet levensvatbaar zijn.’’