Duchenne. De symptomen van spierdystrofie

De ziekte van Duchenne (spierdystrofie) is een erfelijke spierziekte waarbij de spieren verzwakt raken. Duchenne treft bijna altijd alleen jongens. De ziekte wordt veroorzaakt door een verandering in het DNA. Bij mensen die er aan lijden, is er een tekort van het eiwit dystrofine in de celwand van de spier. Dit komt omdat er een fout zit in het dystrofine-gen, dat ligt op het X-chromosoom.

duchenne

Dit X-chromosoom is een van de chromosomen die onder andere het geslacht bepalen. Vrouwen hebben twee gelijke chromosomen. Die worden aangeduid met XX. Mannen hebben zowel een Y als een X chromosoom. Als bij een vrouw het dystrofine-gen op het ene X-chromosoom beschadigd is, is het op het andere X-chromosoom vaak nog wel goed. Dit betekent dat ze de ziekte niet zelf krijgt.

Erfelijkheid Duchenne

Mannen hebben geen dystrofine-gen op het Y-chromosoom. Wanneer een vrouw zowel een goed als een beschadigd dystrofine-gen heeft, is zij draagster van Duchenne. Van haar kinderen zal de helft ook het kapotte gen krijgen. Dit betekent dat de helft van haar zonen de spierziekte zal krijgen. De helft van haar dochters zal het gen bovendien gaan dragen. Overigens gaat het daarbij om een gemiddelde. Een vrouw die draagster is kan ook 4 zonen krijgen, waarvan niet eentje de ziekte krijgt. Die kans is echter wel klein.

Bij Duchenne zorgt het tekort voor dystrofine voor beschadigingen aan de spiercellen. En ze sterven op den duur af. Er komt bindweefsel voor in de plaats. Dystrofine zorgt er normaal gesproken voor dat spiercellen stevig en krachtig zijn. De ziekte van Duchenne wordt ook wel Duchenne spierdystrofie genoemd.

Symptomen ziekte van Duchenne

In veel gevallen is bij kinderen voor hun 2e jaar al te zien dat er iets mis met ze is. Ze kunnen namelijk later lopen en ook het staan gaat moeilijk. Wat ouders dan nog niet weten is dat hun kind al vanaf de geboorte zwakkere spieren hebben dan gezonde kinderen. Een ander opvallend teken kan zijn dat het kind dikkere kuiten heeft dan andere kinderen. Ook spieren in bovenbenen en bovenarmen zijn of worden minder sterk. Daarbij zijn de benen als eerste minder sterk. Een kind dat later begint met praten, kan ook aan Duchenne lijden. Dat is namelijk ook een symptoom. Verder hebben mensen met Duchenne niet zoveel uithoudingsvermogen. De symptomen van Duchenne zijn niet bij iedereen hetzelfde.

De symptomen van de spierziekte op een rijtje:

  • Kinderen lopen pas meestal na 18 maanden.
  • Kinderen kunnen niet of nauwelijks opstaan vanaf de grond of als ze hurken. Ze duwen hun lichaam vaak omhoog door hun handen op de bovenbenen te zetten. Zo doen hun handen het werk.
  • Later kunnen ze moeilijk hardlopen en traplopen.
  • Kinderen met Duchenne lopen vaak met de buik naar voren. Als ze staan en lopen is hun rug vaak hol. Het lopen gaat waggelend en ze lopen vaak op hun tenen. Hun kuiten zijn vaak hard en dikker dan die van andere kinderen.
  • De spieren van bovenbenen zijn zwak. Later worden ook de spieren van bovenarmen zwak.
  • Het uithoudingsvermogen van kinderen met Duchenne is bovendien laag.
  • Omdat de spieren steeds minder sterk worden, hebben de meeste kinderen tussen de 8 en 12 jaar een rolstoel nodig.
  • In de leeftijd van 8 tot 12 jaar gaan de gewrichten ook vaak anders staan.
  • Gewrichten in de benen kunnen niet goed meer bewegen. Later kunnen ook de gewrichten in de ellebogen en schouder niet meer goed bewegen. De rug kan verder vergroeien (scoliose).
  • Sommige kinderen met Duchenne spierdystrofie hebben ook een geestelijke achterstand.
  • Omdat op den duur ook de ademhalingsspieren en de hartspier worden aangetast, kunnen de meeste Duchenne patiënten op hun 20e niet meer zonder steun ademen.

Hoe verloopt Duchenne?

De spieren van mensen met de ziekte van Duchenne worden steeds zwakker. Daar hoort het hart ook bij en de spieren die gebruikt worden bij de ademhaling. Het is overigens niet duidelijk waarom de hartspier pas later wordt aangetast dan de andere spieren. De aantasting van de hartspier wordt cardiomyopathie genoemd of te wel hartspierziekte.

Op den duur zijn de spieren zo verzwakt dat ze helemaal niet meer werken. Verder hebben patiënten last van stijve gewrichten. Soms ontstaat ook een soort verkromming van de ruggengraat. Dit wordt scoliose genoemd.  

duchenne

Wanneer weet je wanneer je Duchenne hebt?

Soms weten mensen al dat er in de familie Duchenne voorkomt. Is dit het geval dan wordt neurologisch onderzoek en bloedonderzoek gedaan. In het bloed wordt gezocht naar de stof creatinekinase (ck). Duchennepatiënten hebben namelijk veel meer van deze stof in hun bloed.

In andere gevallen wordt ook een biopt genomen uit een stukje spier. Dit wordt bekeken. Worden de spiervezels afbreken. Ook wordt onderzocht of het eiwit dystrofine normaal in het spierweefsel aanwezig is. Dit eiwit ontbreekt (bijna) helemaal bij iemand met Duchenne.

Zwanger en Duchenne

Met DNA-onderzoek kan in veel gevallen een afwijking in het dystrofine-gen worden aangetoond. Bij een zwangere vrouw kan ook gekeken worden of haar kind de spierziekte heeft. Dit gebeurt met een vlokkentest. Dit vindt plaats tussen de tiende en dertiende week van de zwangerschap. Gekeken wordt dan of het kind een jongetje is en of er een afwijking in het dystrofine-gen is.

Is de ziekte van Duchenne te genezen?

Er is wel een behandeling tegen Duchenne, maar de ziekte is niet te genezen. Met de behandeling wordt de spierafbraak vertraagd. Ook de gevolgen van de ziekte worden behandeld. Zo kan met medicijnen de spierkracht worden verbeterd. Het gaat dan meestal om corticosteroïden als prednison. Verder is het nodig om met fysiotherapie de spieren zo goed mogelijk te laten functioneren. Ook moet fysiotherapie er voor zorgen dat er vergroeiingen optreden. Bij een vergroeiing van de wervelkolom wordt ook geopereerd.

Omdat ook de ademhaling wordt aangedaan door Duchenne, wordt die op een gegeven moment ondersteund. Dit kan door het ademen met een neuskamp, mondbeademing of door een klein gat in de luchtpijp. Dit wordt ook wel een tracheocanule genoemd. Als het hart verzwakt raakt door de spierziekte worden geneesmiddelen geven zoals Angiotensine remmers en betablokkers. Tegenwoordig worden deze medicijnen ook steeds vaker uit voorzorg al voorgeschreven, dus nog voordat de klachten zich openbare. De longen van een Duchenne patiënt zijn kwetsbaar door de verzwakte ademhalingsspieren. Longontstekingen komen dan ook geregeld voor. Daarvoor worden dan antibiotica gegeven of deze geneesmiddelen worden preventief gegeven om ze te voorkomen. Verder kunnen vooral oudere patiënten vaak heel moeilijk naar het toilet. Ze krijgen daar ook medicijnen voor.

Kunnen meisjes het ook krijgen?

De ziekte van Duchenne komt bijna alleen bij jongens voor. Ongeveer 1 op de 4.000 jongens heeft de ziekte. Maar heel soms komt de ziekte ook bij meisjes voor. Waarschijnlijk zijn dan beide dystrofine-genen uitgeschakeld. Eén van de X-chromosomen is dan zo beschadigd dat het andere X-chromosoom helemaal niet meer werkt. Een meisje met Duchenne krijgt dan dezelfde symptomen als een jongen met de ziekte. Ook verloopt het ziekteproces hetzelfde.

Klachten van draagsters

Bij de vrouwelijke dragers heeft 20% ook klachten. Die zijn wel veel milder dan iemand die de ziekte heeft. Vaak gaat het dan om chronische vermoeidheid en een lichte tot matige spierzwakte of spierkramp na inpanning. Een draagster van Duchenne eindigt bijna nooit in een rolstoel. Bij draagsters is soms ook een te hoog creatinekinase. Dat betekent wel dat ook zij meer afbraak hebben van spierweefsel. Wel hebben vrouwen die draagster zijn van Duchenne meer kans op hartproblemen. Uit een onderzoek onder 129 draagsters bleek dat bij 23% het hart was aangetast. Bij slechts 5% bleek echt sprake te zijn van een cardiomyopathie. De overige 18% had wel een bepaalde mate van verwijding van de linker hartkamer. Controle door een cardioloog is voor hen dan ook erg belangrijk.

Duchenne, zonder dat het in de familie zit

Bijna 70 procent van de Duchennepatiënten krijgt de ziekte via de moeder. Dit omdat de ziekte zich aan het X chromosoom hecht, het vrouwelijke chromosoom. Daar verandert het dus het erfelijk materiaal. Wordt eenmaal Duchenne ontdekt, dan kan binnen een familie gekeken worden of er meer vrouwen zijn die draagster zijn. Familieonderzoek is mogelijk om na te gaan of er nog meer vrouwen zijn die draagster zijn van de verandering in het erfelijke materiaal dat Duchenne veroorzaakt. Overigens ontstaat de ziekte bij een dikke 30 procent ook zomaar. In dat geval is het erfelijk materiaal veranderd. Dit materiaal ontstaat net na de bevruchting. Maar het wordt dan vervolgens wel overgedragen op het volgende geslacht.

Kans op Duchenne

Hoeveel kans heb je op Duchenne als je moeder draagster is? Duchenne spierdystrofie is een erfelijke ziekte die via de moeder wordt overgedragen. Zonen van een draagster hebben 50% kans op de aandoening, dochters hebben 50% kans draagster te worden.

Niet erfelijke Duchenne

In 30% van de gevallen treedt Duchenne spontaan op, doordat het fout gaat bij de bevruchting. Er is dan op dat moment dus geen sprake van erfelijkheid. Maar is er eenmaal sprake van Duchenne door deze samenloop van omstandigheden, dan kan de ziekte wel weer worden overgedragen aan het volgende geslacht. Hetzij dat zonen het krijgen, hetzij dat dochters draagster worden.

Wel of niet testen op Duchenne

Alle meisjes met een familielid met Duchenne spierdystrofie kunnen in principe draagsters zijn van de ziekte. De keuze om je daarop te laten testen is niet voor iedereen even gemakkelijk. Het zet vaak een heel leven op de kop als blijkt dat iemand wel draagster is. Aan de andere kant kan het ook duidelijkheid verschaffen. Iedere potentiële draagster zal zelf een afweging moeten maken tussen de voor- en nadelen van een genetisch onderzoek.

duchenne

Duchenne Heroes

Omdat er nog geen medicijnen zijn tegen Duchenne die de ziekte echt genezen, is er de stichting Duchenne Heroes opgericht. Deze organiseert een meerdaagse offroad tocht door Europa om geld in te zamelen voor een medicijn en betere kwaliteit van leven voor patiënten met Duchenne spierdystrofie. Sinds de start van Duchenne Heroes in 2006 tot aan 2019 haalden de fietsers al ruim 13,5 miljoen op voor Stichting Duchenne Parent Project. Met dit geld wordt onderzoek gefinancierd waarmee behandelingen en medicijnen ontwikkeld worden die kinderen met Duchenne een beter en langer leven bieden.